Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-05-29T17:17:49.904868+00:00

Инжил: Марк

Инжил: Марк

1. Янъы Антласув

1. Соьзлик

2. Таблица Соответствия Имен Собственных

Янъы Антласув

Янъы Антласув

1. Кирис Соьз

1. Марк

Кирис Соьз

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары

Марк

Марк

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Кирис Соьз

МАРКТЫНЪ ИЙГИ ХАБАРЫ

Айтылып келгенге коьре, бу китаптынъ авторы – Яхъя Марк, Барнабадынъ йиени, дейдилер. Христиан окувын таралтувда ол басында Паул ман, сонъ Урымда Петер мен бирге куллык эткен эди.

Бу Инжил доьрт Инжилдинъ арасында энъ кыскасы болады. Аьлиги тергевшилердинъ коьбиси, Марктынъ Инжили баьрисиннен алдын язылган эм Матай ман Лука оьзлерининъ Инжиллерин язатаган заманда оны ман кулланганлар деп, санайдылар. Марк Иса Масихтинъ Палестинадынъ керуьв ягындагы ислерине эм Ерусалимдеги яшавынынъ сонъгы юмасына эс эттиреди. Марк, Исадынъ Алла Улы (Масих) болганын эм Онынъ кайдай туьрли авырувдынъ да, кыйналувдынъ да, оьлимнинъ де уьстинде куьши болганын коьрсетпеге шалысады. Марк Исадынъ не тувганын, не Онынъ оьлилерден тирилгениннен сонъ болган ислерин суьвретлемейди.

Оьзининъ Инжилинде Марк бирерде грек тилине кирген латин соьзлери мен кулланады, соьйтип те окувшыларга хабарлавында расатаган арамей соьзлерининъ маьнесин анълатпага шалысады. Сол зат, эш те, Марктынъ Инжилди ювытларга язбай, а баска халклардынъ окувшыларына каратып язатаганын коьрсете болар.

1

Яхъя пайхамбардынъ келуьви

1^1•Алла Улы Иса Масихтинъ акында Ийги Хабар булай басланады. 2Ешая пайхамбардынъ китабында: «Мине Мен хабаршымды Сенинъ алдынъа йибереятырман, ол Сага йол аьзирлеек»,+
3«Шоьлде шакыратаганнынъ давысы: „Раббийге йол аьзирленъиз! Онынъ алдына йолларды туьз этинъиз!“ – дейди» деп язылганша.

4Шомылдырувшы Яхъя шоьлде аьдемлерди, куьналарынынъ кеширилуьви уьшин тевбеге туьспеге, сувда шомылдырылып тазаланмага шакырды+. 5Ога Ерусалимнен эм Юдеядынъ баьри якларыннан халк келетаган эди. Кимлер оьзининъ куьналарын ашык айтып билдирсе, Яхъя солардынъ баьрисин Йордан сувында шомылдырып тазалайтаган эди+.

6Яхъя туье юниннен кийим кийди, белинде кайыс белбавы бар эди эм шегертке мен кийик бал ашайтаган эди. 7Ол оьзининъ увазында: «Сол, меннен сонъ келеек, меннен куьшли. Мен, ийилип, Онынъ шарыкларынынъ бавын шешпеге де тийисли тувылман. 8Мен сизди сувда шомылдырып тазалайман, ама Ол сизди Кие Рух пан тазалаяк», – деп билдиретаган эди.

Исадынъ сувда шомылдырылувы

9•Сол куьнлерде Галилеядынъ Назарет шахарыннан Иса келди эм Яхъя Оны да Йордан сувында шомылдырды+. 10Иса сувдан шыгаятырганлай, бирден Оьзининъ алдында как ярылган коькти эм Ога коьгершин кебинде туьсеятырган Кие Рухты коьрди+. 11Эм коьктен: «Сен – Меним суьйген Улымсынъ, Мен Сага разыман», – деген давыс эситилди+.

12Муннан сонъ, коьп кетпей, Кие Рух Исады шоьлге аькеттирди, онда кийик айванлардынъ ишинде ялгыз калдырды. 13Кырк куьн шайтаннынъ сынавында болды, ама маьлеклер Ога ярдам эттилер+.

Исадынъ биринши сокталары

14•Яхъя тутнакка салынганнан сонъ, Иса Галилеяга Алла Патшалыгынынъ акында Ийги Хабарды билдирмеге барды. 15«Заманы келди, – дейтаган эди Ол, – Алла Патшалыгы энди ювыкта! Тевбеге туьсинъиз, Ийги Хабарга ынанынъыз!»+

16Бир кере Галилеядынъ коьл ягасы ман бараятырганда, Иса коьлге йылым таслап турган Шимонды эм онынъ кардашы Эндрейди коьрди. Олар балыкшы эдилер+. 17«Мени мен келинъиз, – деди оларга Иса, – Мен сизди, балык ыслагандай, аьдем коьнъилин авламага уьйретермен!»+
18Кардашлар сол саьатлей йылымларын калдырып, Исадынъ артыннан иердилер+. 19Бираз барганнан сонъ, Ол Зебедей уллары Якуп пан Яхъяды коьрди. Олар, кайыкта олтырып, йылым ямай эдилер. 20Иса оларды да шакырды. Олар да, кайыкта оьзлерининъ атасы Зебедейди эм ялга алынган исшилерин калдырып, Иса ман бирге кеттилер.

Иса авырганларды эмлеп баслайды

21•Олардынъ баьриси де Капарнаумга келгенде, Иса биринши шабат куьн ок синагогка окытпага барды+. 22Халк Онынъ окувына аьжейипсинди. Иса оларды, дин аьлимлериндей болмай, бир куваты ман окытатаган эди+. 23Сол вакытта синагогта кара йин мен енъилген аьдем бар эди эм ол бирден кышкырып: 24«Назаретши Иса, Сенинъ бизде не ишинъ бар ды? Бизди аьлек этпеге келгенсинъме? Сенинъ ким экенинъди билемен. Сен – Аллага багысланган Аьдемсинъ!» – деди+.

25«Тын! – деп, каты буйырды Иса, – Шык оннан!» 26Кара йин аьдемди калтыратты да уьйкен кышкырык пан оннан шыгып кетти+.

27Баьриси де сейирсинип, бир бириннен сорастырып басладылар: «Бу не ди? Янъы окув ма экен? Оннан калса, сондай куваты ман! Ол кара йинлерге де буйырады, олар да Ога бойсынадылар!»+
28Тез арадан Исадынъ хабары буьтин Галилея еринде белгили болды.

29Синагогты калдырып, Иса, кеш калмай, сокталары ман бирге Шимон ман Эндрейдинъ уьйине барды. 30Шимоннынъ кайнанасы янып-куьйип авырып ятыр эди эм сол саьатлей Исага онынъ акында айттылар+. 31Иса онынъ касына барды, колыннан ыслап, турмага ярдамласты. Хатыннынъ безгеги тыйылды эм ол оларды ас пан сыйлады+.

32Кеште, куьн кавысканда, аьдемлер Исага буьтин авырганларын эм йин сокканларын аькелип басладылар. 33Уьйдинъ капысынынъ касында савлай шахаршылар йыйылдылар. 34Сол куьн Иса коьп маразлыларды туьрли авырувларыннан эмледи. Ол йинлерди кувып шыгарды, эм оларга соьйлемеге ызын бермеди, неге десе йинлер Онынъ ким экенин билетаган эдилер+.

35•Эртеси куьн Иса, бек эрте турып, авлак ерге барды, сонда дува этти+. 36Шимон ман бирге болганлар Исады излестирип басладылар. 37Ахырында олар Оны табып: «Баьриси де Сени излейдилер!» – дедилер.

38«Баска ерлерге, тоьгеректеги авылларга бараягынъыз, Мага сол ерлерде де хабар яймага керек, Мен сонынъ уьшин келгенмен, сайсы!» – деди Иса. 39Иса, буьтин Галилеяда синагогларында уваз айтып, йинлерди кувып, юрди.

Авыр тери маразлыды савартув

40•Бир йол Исага авыр тери маразы болган аьдем янасып келди де Исадынъ алдында, тизине шоьнъкип, ялбарып тиледи: «Эгер суьйсенъ, мени тазаламага боларсынъ»+.

41Исадынъ яны авырды, колын созып, аьдемге тийгистти де: «Суьемен, тазалан!» – деди. 42Сол саьатлей оннан маразы тайды, аьдем тазаланды+.

43Иса ога каты буйырып, тез арадан оны бу соьзлер мен йиберди:+
44«Сак бол, мунынъ акында биревге де айтпа, тек барып, дин куллыкшысына коьрин, тазаланганынъ уьшин, Муса пайхамбар буйыргандай, курманлык шал. Соны ман аьдемлер алдында сав болганынъды шаатларсынъ»+.

45Ама ол барды да баьрине оьзининъ калай савартылганы акында хабарлады. Оннан сонъ Исага шахарда коьринмеге амал табылмай калды. Эм Ол аьдем болмаган ерлерде, шахардынъ тысында калатаган болды. Аман да халк Ога баьри яклардан, йыйылысып, келетаган эди+.

2

Иса Капарнаумда паралич сокканды савартады

2^1•Бир неше куьннен сонъ Иса тагы да Капарнаумга кайтты эм Онынъ уьйге кайтканы акында хабар шахарга яйылды+. 2Тез арадан сондай бир коьп аьдем йыйылды, уьйдинъ не ишинде, не капыдынъ алдында энди бос орын йок эди. Иса оларга Алла Соьзин анълатып турганда, 3Ога, доьрт аьдем коьтерип, паралич соккан биревди алып келдилер. 4Йыйылган коьлем халктынъ арасыннан Исадынъ касына еталмаганларыннан, олар уьйдинъ тоьбесин тесип, ашып, йогардан паралич сокканды яткан орны ман туьсирдилер+. 5Иса олардынъ Ога ынанувларын коьрип, паралич сокканга: «Балам, куьналарынъ кеширилген!» – деди+.

6Онда олтырган дин аьлимлерининъ кайбиревлери ишлериннен ойландылар: 7«Бу Аьдем неге булай айтады? Ассылык этеди! Бир Алладан баска куьналарды ким кеширмеге болады?»+

8Иса олардынъ булай ойлаганларын сол саьатлей анълап: «Акылынъыздан сондай ойларды неге оьткересиз? – деди. – 9Паралич сокканга не зат енъил айтпага: „Куьналарынъ кеширилген“ яде „Тур, тоьсегинъди алып, юр“? 10Мине солай, сиз билмеге керексиз: Аьдем Улынынъ ер юзинде куьналарды кеширмеге де куваты бар». Эм бу вакыт Ол паралич сокканга бурылды да: 11«Тур, орнынъды ал да уьйинъе кайт!» – деди. 12Аьдем сол саьатлей баьрисининъ алдында турды, орнын алды да шыгып кетти. Бу баьрисин сейирсиндирди. Аьдемлер Аллады данъкладылар: «Биз соьлеге дейим мунадай затты коьрмегенмиз!» – дедилер.

Левий (Матай) Исадынъ сокталарына косылады

13•Иса тагы да коьлге шыкты, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем йыйылды, Ол окытатаган эди. 14Ол соннан кетеятырып, ясак йыйылатаган ерде олтырган Алпай улы Левийди коьрди. «Меним ызымнан кел», – деди ога Иса. Левий турды да Онынъ ызыннан барды.

15Иса сокталары ман Левийдинъ уьйинде ас ишип турганда, сонда коьп ясакшылар эм баска «куьналылар» да оларга косылдылар. Исадынъ артыннан иеретаган сосындай коьп аьдем бар эди. 16Парисейлердинъ кайбир дин аьлимлери, Онынъ куьналылар эм ясакшылар ман ас ишкенин коьрип, сокталарына: «Ол неге ясакшылар эм куьналылар ман бирге ас ишеди?» – дедилер+. 17Оны эситкенде, Иса: «Савлыгы болганларга тувыл, а маразлыларга эмлевши керек. Мен туврашыл деп саналганларды тувыл, а куьналыларды (тевбеге) шакырмага келгенмен», – деди+.

Ораза акында сорав

18•Яхъядынъ сокталары ман парисейлер ораза тутыптылар. Олар Исага келип: «Яхъядынъ эм парисейлердинъ сокталары ораза тутадылар, а Сенинъ сокталарынъ неге тутпайдылар?» – деп сорадылар+.

19Иса оларга булай деп яваплады: «Киев тенълерининъ касында турганда, онынъ тойында олар ораза тутпага боларма? Киев олар ман турган заманда ораза тутпага болалмайдылар!+
20Ама киевди олардынъ арасыннан айыраяк куьн де келеек, сонда, сол куьн олар ораза тутаяклар+. 21Эш бирев де эски кийимине янъы кумаштан ямав салмайды. Салса, янъы кумаш эски кийимнен йыртылып кетер, тесик тагы да яман болар. 22Эш бирев де яс шагырды эски тулыкларга куймайды. Куйса, шагыр тулыкларды тесер, шагыр да агар, тулыклар да аьлек болар. Йок, яс шагырды янъы тулыкка куймага керек!»

Шабат акында сорав

23Бир йол шабат куьнде Иса эгин эгилген ызанлар ман оьтип бара эди. Онынъ сокталары йолда баратаган вакытта бийдай масакларын юлкып басладылар. 24Парисейлер Исага: «Коьресинъме! Олар шабат куьн тийисли болмаганды неге этедилер?» – дедилер.

25-26Иса: «Дауттынъ оьзи эм онынъ йолдасларынынъ кереклиси болганда эм ашыкканда не эткенин окымагансызба? Бас дин куллыкшысы Авиятардынъ кезуьвинде Даут Алла уьйине кирди, онда салынган оьтпеклерди ашады эм йолдасларына да берди. А сол оьтпеклерди ашамага тек дин куллыкшыларына тийисли», – деди. 27Сонъ: «Аьдем шабат куьн уьшин тувыл, а шабат куьн аьдем уьшин яратылган, 28сога коьре Аьдем Улы – шабат куьннинъ де Иеси», – деп косты.

3

Иса колы курыганды сав этеди

3^1•Иса тагы да синагогка барды. Онда колы курыган бир аьдем бар эди+. 2Кайбиревлер Исады шуьшлемеге сылтав излей эдилер. Олар, сак болып, Иса сосы биревди шабат куьнде эмлерме экен деп, анъылып, турдылар+. 3Иса колы курыган аьдемге: «Турып, алдыга шык», – деди де олардан сорады: 4«шабат куьнде неди этпеге тийисли: яхшылык па, яманлык па? Яшавды саклав ма яде йойтув ма?» Олар тынык болдылар+.

5Сонда Иса, ашувлы коьзлери мен оларга карап шыкты да, юреклерининъ сезимсизлигине мыдахланып, сол аьдемге: «Колынъды соз!» – деди. Аьдем колын созды, онынъ колы сав болды+.

6Парисейлер шыгып кеттилер эм сол саьатлей, патша Иродтынъ аьдемлери мен бирге соьйлесип, Исады калай оьлтирмеге керегин ойлап басладылар.

Иса Галилея коьлининъ янында

7-8Иса сокталары ман коьлге бараятырганда, олардынъ артыннан Галилеядан коьплеген халк иерип келди. Юдеядан, Ерусалимнен, Идумеядан, Йордан сувынынъ аргы ягыннан эм аьле Тир мен Сидоннынъ тоьгерегиннен де коьп аьдем бар эди. Олар, Исадынъ этетаганларынынъ баьрисин эситип, Ога куйылып келетаган эдилер+. 9Иса сокталарыннан, халк Оны кыстырып баслаганда, мингендей кайык аьзирлемеге тиледи. 10Неге десе Ол коьплерди сав эткен эди эм, маразы болганлар, тиер уьшин Ога кысылып шыгатаган эдилер+. 11Кара йинлер Оны коьргенде, алдына йыгылып: «Сен – Алла Улысынъ!» – деп кышкырыкладылар+. 12Ама Иса, Меним ким экенимди ашпанъыз деп, оларга каты буйырды+.

Иса он эки элшисин сайлайды

13•Иса, тавга коьтерилип, кимди суьйсе, соны Оьзине шакырды. Олар Онынъ янына келдилер. 14-15Олардан, Оьзи мен бирге кездирер, Алла соьзин яймага йиберер эм, маразлыларды эмлеп, йинлерди кувмага куват берер уьшин Ол он экисин сайлап алды эм оларга элши деген ат атады. 16-19Мине Ол сайлаган он экидинъ атлары: Шимон (ога Иса Петер деп атайтаган болган), Зебедейдинъ уллары Якуп пан Яхъя (оларды Иса Бени Регеш – Коьк Гуьрилдев Уллары – дейтаган эди), Эндрей, Пилип, Барталмай, Матай, Тома, Алпай улы Якуп, Тадай, Канай Шимон эм сонъында Исады саткан Юда Искариот++++.

Иса ман Баалзабул (шайтан)

20•Иса уьйге кайтканда, онда тагы да сондай бир коьп аьдем йыйылды. Сонынъ уьшин Иса ман сокталары ас ишпеге де амал таппай калдылар+. 21Оны эситкенде, Исадынъ кардаш-ювыклары, Оны аькетеек болып, келдилер. «Ол Оьзининъ акылында тувыл», – дедилер олар+.

22Ерусалимнен келген дин аьлимлери: «Ол Баалзабулга енъилген. Ол йинлерди йин басшысынынъ куьши мен кувады», – деп айттылар+.

23Сонда Иса, оларды шакырып, таварых пан анълатып баслады: «Шайтан шайтанды калай кувмага болады? 24Бир патшалык эрисип боьлинсе, сол патшалык туралмас. 25Бир аьел эрисип боьлинсе, сол аьел де сав калмас. 26Эгер шайтан оьзи оьзине карсы согысып боьлинсе, сол сав калмас, неге десе яшавынынъ сонъы келген. 27Эгер куьшли уьй иесин эртерек байламаса, эш бирев де онынъ юртына кирмеге эм малын тонамага болмаяк, сайсы. 28Сизге дурысын айтаман: аьдемлер эткен кайсы куьна да, Аллады яманлаган кайдай ассылык та кеширилер, 29ама Кие Рухты яманлаган бир заманда да кеширилмес. Бу куьна аьдемде оьмирликке калады», – деди+.

30Иса бу затты олар Исадынъ кара йини бар дегенлери уьшин, айтты.

Исадынъ анасы эм кардашлары

31•Исадынъ анасы ман кардашлары келдилер. Уьйдинъ тысында токтап, Исады шакырар уьшин биревди йибердилер+. 32Онынъ тоьгерегинде олтырган халктан кайбиревлер: «Ананъ ман кардашларынъ тыста, Сени сорайдылар», – дедилер.

33«Мага ким ана эм ким кардаш?» – деп яваплады Иса. 34Сонъ тоьгерегинде олтырганларга карап шыкты да: «Мине Меним анам эм кардашларым! 35Ким Алла буйырыгын толтырады, сол Мага кардаш, карындас эм ана», – деди+.

4

Эгинши акында таварых

4^1•Иса тагы да коьл ягасында окытып баслады. Тоьгерегине коьп аьдем йыйылган себепли, Ога коьлде болган бир кайыкка минип олтырмага керек болды. Буьтин халк коьл ягасында тура эди. 2Иса коьп затты оларга таварыхлар ман окытатаган эди. Окытувында: 3«Тынъланъыз, – деди Ол. – Мине эгинши урлык шашпага шыгады. 4Ол шашатаган вакытта, урлыклардынъ бир кесеги йол бойына туьседи. Куслар ушып келедилер де оларды шоьплейдилер. 5Баска урлыклар топырагы аз болган таслык ерге туьседилер. Тамырлары топыракта терен болмаганнан себеп, олар тез болып, туьртип шыгадылар. 6Ама куьн тувганда, оьсимликлер иссиликтен курыйдылар, неге десе олар куьшли тамырсыз. 7Баска урлыклар шоькирли коьгемликке туьседилер, тек коьгемлик оьсип, туьртип шыккан оьсимликлерди басып кояды, олар онъыс бермейдилер. 8Калган урлыклар ийги топыракка туьседилер де, шашылганыннан оьсип, отыз, алпыс, аьле юз кабат артык онъыс бередилер. 9Тынълаяк болган тынъласын!» – деп косты Иса+.

10•Иса тек он эки элшиси мен эм бир неше баска сокталары ман калганда, олар: «Бу таварых неди анълатады?» – деп сорадылар.

11«Сизге Алла Патшалыгынынъ сыры ашылган, ама онынъ тысындагыларга баьри зат та таварыхлар ман анълатылады+. 12Соьйтип, „олар карап карасалар да коьрмейдилер; тынълап тынъласалар да анъламайдылар. Солай болмаса, Аллага кайтарлар эм олардынъ куьналары кеширилер эди“», – деди+.

13Сонъ Иса: «Аьше, анъламадынъызба сосы таварыхты? Солай болганда сиз баска таварыхларды калай анъламага боларсыз? 14Эгинши Алла соьзин шашады+. 15Бир неше аьдем, соьз шашылган ызан бойынынъ йолына туьскен урлыкларга усайды: олар соьзди эситкенлей, шайтан келеди де юреклерине шашылган соьзди алып кетеди. 16Баскалары таслык ерге шашылган урлыклардай: олар соьзди эситкенде, куванып, оны янме-ян кабыл этедилер. 17Тек куьшли тамырсыз болганыннан олар тебентели тувыл, Алла соьзи уьшин кыйынлыкларга эм эзиетлерге расканлай, йолдан тез таядылар+. 18-19Баскалары шоькирли коьгемликке туьскен урлыклардай: олар соьзди эситселер де, бу оьмирдинъ кайгысы, байлыктынъ алдавлары, баска затларды сагынувлары оларда соьзди басып, онъыссыз этедилер+. 20А бар аьдемлер ийги топыракка шашылган урлыклардай: олар, соьзди эситип, оны анълап аладылар эм шашылганыннан отыз, алпыс яде юз кабат артык онъыс бередилер»+.

Майшырак шыраксалгышка салынады

21•Сонъ Иса сорады: «Майшыракты яндырып, оны уьй савытынынъ туьбине яде орындыктынъ астына саладыларма? Оны шыраксалгышка саладылар, тувылма+? 22Белгили болмаяк ясыртын зат йок эм тыска шыкпай калаяк сыр болмайды+. 23Тынълаяк болган тынъласын!+
24Тынълаган затларынъызга эс беринъиз. Кайдай оьлшем мен оьлшесенъиз, сондай ман сиз де оьлшенерсиз, сизге оннан да коьп берилер+. 25Кимде (билим) бар, сога (коьбирек) берилер, ама кимде йок, соннан азы да тартылып алынар»+.

Оьскен урлык акында таварых

26Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгы аьдемнинъ ызанга урлык шашувына усайды. 27Аьдем кеше уйклайды, куьндиз турады. Урлык туьртип шыгып, оьседи. Ол кайтип болатаганын аьдем оьзи де билмейди. 28Ер оьзи оьстиреди, сайсы. Энъ алды ман буьртик туьртип шыгады, сонъ масак коьринеди, а масак, бас кусып, аслыкка толады. 29Онъыс еткенде, аьдем тез болып оны орагы ман орады, неге десе орув заманы келген»+.

Шуьшитки урлык акында таварых

30•Иса соьзин бардырды: «Алла Патшалыгын не зат пан тенълестиреек? Кайдай таварых пан оны суьвретлемеге тийисли? 31-32Ол, шуьшитки урлыктай. Шуьшитки урлык топыракка шашылатаган баьри баска урлыклардан кишкей, ама ол шашылганда, оьсип, калган бав оьсимликлериннен бийик болады. Уллы бутаклар йибереди, куслар да онынъ бутакларынынъ салкынлыгында уяламага боладылар»+.

33Иса Алла соьзин мунага усаган коьп таварыхлар ман аьдемлер анъламага болаяк кебинде анълататаган эди. 34Таварыхсыз бир зат та анълатпайтаган эди. Ама сокталары ман ялгыз калганда, оларга баьрисининъ маьнесин ашатаган эди.

Иса давылды тынышландырады

35•Сол куьн ок кеште Иса сокталарына: «Коьлдинъ аргы ягына оьтеегинъиз», – деди+.

36Сокталары халкты таркатты эм Исады Ол минген кайык пан алып кеттилер. Ога баска кайыклар да косылдылар. 37Бирден куьшли давыл коьтерилди. Толкынлар кайыкка согылып, ол энди сувга толган эди+. 38Иса сосы вакытта, басынынъ астына ястык салып, кайыктынъ арт бетинде уйклай эди. «Устаз! Бизим аьлек болаятырганымыз Сени кыйнамайма?» – деп, Оны уянттылар.

39Иса турды, елге эспеске буйырды, а коьлге: «Тын! Токтал!» – деди. Янме-ян давыл токталды да терен тыныклык туьсти.

40«Сиз неге булай корктынъыз? – деди Ол сокталарына. – Неге иманынъыз йок?»

41Янлары шыгып, корккан сокталары бири бириннен: «Бу ким экен? Ел де, коьл де Ога бойсынадылар!» – деп сорастырдылар.

5

Гераса еринде йинлиди савартув

5^1•Олар, коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гераса ерине келдилер. 2Иса кайыктан шыкканлай, Онынъ алдына кабыр дорбынларыннан[*] кара йин соккан аьдем каргып шыкты. 3Сосы аьдем дорбынларда яшай эди. Оны энди эш бирев де шынжыр ман байлап болалмай эди. 4Оны неше бир кере бугавлар эм шынжырлар ман байласалар да ол, бугавларды уьзип, шынжырларды увататаган эди. Эм оны эш бирев де тынышландыралмай эди. 5Кешеси-куьндизи ол кабырларда, тавларда токтавсыз кышкырып, оьзин таслар ман яралайтаган эди.

6Исады эректен коьрип, ол шабып келип, Исадынъ аягына йыгылып, бас ийди. 7-8Иса: «Кара йин, бу аьдемнен шык!» – деп буйырганда, аьдем куьшли кышкырык пан: «Сен меннен не зат излейсинъ, Иса – Аллаху-Тааладынъ Улы? Алла уьшин ялбарып тилеймен, азаплама мени!» – деди+.

9Иса оннан: «Атынъ калай?» – деп сорады.

«Атым – Легион[*], – деп яваплады ол, – неге десе биз коьппиз». 10Ол, сол ерлерден йинлерди кувып шыгарма деп, коьп кере ялбарып, тиледи.

11Сол ерде, тав янында уьйкен донъыз уьйири отлайтаган эди. 12Йинлер Исадан, бизге сосы донъызларга кирмеге ызын бертага деп, тиледилер. 13Ызын алганда, кара йинлер аьдемнен шыгып, донъызларга кирдилер. Эки мынъ донъыздан куралган уьйир, ярдан коьлге атылып, сувда батты.

14Суьруьвшилер каштылар, коьрген затларын шахарга эм авылларга хабарлаганларында, халк болган затты коьрмеге шыкты. 15Аьдемлер, Исадынъ касына келип, алдын йинлер сокканды кийинип, эсин йыйып олтырганын коьргенде, корктылар. 16Сол затты коьргенлер йин мен согылганга эм донъызларга не болганын аьдемлерге тизип хабарладылар. 17Сонъында аьдемлер Исадан, олардынъ ерлерин калдырып, кетпеге тилеп басладылар+.

18Иса кайыкка олтырганда, йинлерден тазаланган оны Оьзи мен бирге алып кетпеге тиледи.

19Ама Иса унамады. «Уьйинъе кайт, – деди ога, – ювыкларынынъ баьрисине де Раббий сага не эткенин, Ол калай языксынганын айт». 20Аьдем кетти эм Декаполис еринде Исадынъ ога не эткенин яйып баслады. Онынъ хабары баьрисин де сейирге калдыратаган эди+.

Иса кызды тирилтеди, хатынды савартады

21•Иса кайык пан коьлдинъ аргы ягына кайтканда, Онынъ тоьгерегине коьп аьдем топарласып йыйылды. Иса коьлдинъ ягасында тура эди. 22Синагогтынъ басшыларыннан Яир атлы бири келди эм Исады коьргенде Онынъ аягына йыгылды+. 23«Меним кызым оьлеятыр, ама Сен келип, ога колынъды бир салсанъ, ол сав болып, яшар», – деп Оннан бек тиледи.

24-25Иса оны ман барды. Олардынъ артыннан коьплер де иердилер. Уьймелеклесип барганлардынъ ишинде он эки йылдан бери кан тасувдан кыйналатаган хатын бар эди. 26Ол хыйлы эмлевшилерден коьп азап шегип, бар болган затын шыгарган болса да, эш ярдам таппай, яманнан яман бола берди. 27Хатын Исадынъ хабарын эситкен эди, энди Онынъ артыннан кысылып барып, колын Онынъ абасына тийгистти. 28«Эгер Онынъ тек абасына тийсем де сав болаякпан», – деп ынанатаган эди+. 29Сол саьатлей кан тасувы токталып, ол маразыннан сав болганын кевдесиннен сезди. 30Иса сол саьатлей Оннан эмлевши куьштинъ шыкканын анълап, халкка бурылды да: «Меним абама ким тийди?» – деп сорады+.

31Сокталары: «Сени кыстыратаган сондай бир коьп аьдем бар, а Сен, келесинъ де, Мага ким тийди деп, сорайсынъ!» – дедилер.

32Иса, оны ким эткенин коьреек болып, йыйылганларга карап шыкты. 33Хатын оьзине не болганын билип, коркканыннан калтырап, касына келди, аягына йыгылып, болганды туврасыннан айтты. 34Иса: «Кызым, иманынъ сени куткарды. Тынышлык пан кет, маразынънан сав бол, тур», – деди+.

35Иса соьйтип соьйлей турганнынъ арасында, синагог басшысынынъ уьйиннен аьдемлер келип басшыга: «Кызынъ оьлди. Устазды энди неге кыйнайсынъ?» – деп еткердилер.

36Иса бу соьзди эситкенлей, синагог басшысына: «Коркпа, тек ынан!» – деди.

37Иса Оьзи мен бирге ялгыз Петерге, Якупка, онынъ кардашы Яхъяга болмаса, баска эш биревге де бармага разылыгын бермеди+. 38Синагог басшысынынъ уьйине келгенлеринде, Иса онда гуьрилдескен халкты коьрди. Аьдемлер, йылап, уьйкен сыйыт этетаган эдилер. 39Иса уьйге кирип: «Неге йылап, сыйыт этесиз? Кыз оьлмеген, тек уйклайды», – деди+.

40Ога куьлип койдылар. Иса баьрине де шыкпага буйырды, а кыздынъ ата-анасын эм Оьзи мен бирге болганларды алып, кыз яткан боьлмеге кирди. 41Кыздынъ колыннан ыслап: «Талита куми» (олай дегени: «Кызалак, сага айтаман, тур»), – деди+.

42Кыз янме-ян турды да юрип баслады. Ол бир он эки ясларында эди. Баьриси де бир бек аьжейипсиндилер. 43Иса биревге де болган зат акында билдирменъиз, деп каты буйырды, а кызга ас иширтинъиз, деди+.

6

Иса Назарет шахарында кабыл этилмейди

6^1•Иса оннан шыгып ата юртына барды. Онынъ сокталары да артыннан иердилер+. 2Шабат куьн етти. Иса синагогка барып, аьдемлерди окытып баслады. Оны тынълайтаганлардынъ коьбиси сейирсинип: «Ол бу затларды кайдан уьйренген? Ога сосындай акыл кайдан берилген? Ол сондай куьдиретли ислерди калай этеди+? 3Ол – агаш устасы, Марьемнинъ улы, Якуптынъ, Юсуптынъ, Юдадынъ эм Шимоннынъ кардашы, карындаслары да булайда, арамызда тувылма?» – деп сорадылар. Олар бу себептен Оны кабыл коьрмеге суьймедилер+.

4Иса: «Пайхамбар ата юртында, оьз уьйинде эм ювыклар арасында болмаса, баска ерде сансыз болмайды», – деди+. 5Сол ерде эш бир куьдиретли ис эталмады. Колын тийгистип, тек бир неше авырганды эмледи. 6Сосы аьдемлерде иман болмаганына сейирсинди.

Исадынъ он эки элшисине тапшырувы

Иса тоьгеректе болган авылларда окытып баслады. 7•Ол он эки элшисин шакырды, оларды экисерлеп, кара йинлерди шыгармага куват берип, йиберди+.

8Иса оларга сосындай тапшырув берди: «Оьзинъиз бен, тек таяк болмаса, йолга бир зат та алманъыз: не азык, не артпак, не белде акша. 9Аягынъызга шарык кийинъиз, эки кат коьйлек алманъыз.

10Кайсы уьйге кирсенъиз, кеткенге дейим сонда калынъыз. 11Каерде сизди ювытпасалар яде тынъламага суьймеселер, соннан кетеятырганда, аякларынъыздынъ табаныннан шанъды да кагып калдырынъыз: ол оларга карсылыктынъ шааты болар. Сизге дурысын айтаман: кыямет куьнинде сол шахарга коьре, Содом ман Гомора ерлерине енъил болаяк»+.

12Эм элшилери аьдемлерге тевбеге туьсуьвдинъ увазын айтпага йолга шыктылар+. 13Олар коьп йинлерди кувдылар, коьп маразлыларды зейтун майы ман сав эттилер+.

Яхъя пайхамбардынъ оьлуьви

14•Исадынъ аты белгили болган эди. Хабары Ирод патшага дейим де етти. Кайбиревлер: «Бу – Шомылдырувшы Яхъя. Ол оьлилерден тирилген! Сонынъ уьшин сосындай куьдиретли ислер этеди», – дейтаган эдилер+. 15Баскалары: «Ол – Ильяс», – деп бегиттилер. А уьшиншилери: «Ол – аьвелги пайхамбарлардынъ бириси», – деп те айтатаган эдилер+.

16Ирод сосы соьзлерди эситип: «Бу – мен басын кестирген Яхъя. Ол оьлилерден тирилген экен», – деди.

17Ирод кардашы Пилиптинъ аьвелги пишеси Иродиадады хатынга алган эди. Яхъя Иродты: «Кардашынънынъ пишесин алганынъ тийисли тувыл», – деп, бетлей эди+. 18Сонынъ уьшин Ирод Яхъяды ыслатып байлаткан эм тутнакка салдырган эди. 19Иродиада Яхъяга ашувланып оны оьлтиртпеге суьетаган эди. Аман да муны эталмады, 20неге десе Ирод, Яхъядынъ оьзин Аллага багыслаган туврашыл аьдем экенин билип, оны оьрметлейтаган эди, сол себепли оны саклады. Онынъ айтканларын тынълаганда бек саьспеклеп калса да ол Яхъядынъ соьзин ярататаган эди.

21Сонъына калганда Иродиадага келисли аьл табылды. Иродтынъ тувган куьни эди. Ол зияпетке баьри аксуьеклерди, аскер етекшилерин, Галилеядынъ энъ оьрметли аьдемлерин шакырды+. 22Иродиададынъ кызы зияпет болган ерге кирип бийиди. Бу Иродтынъ оьзин де, онынъ конакларын да кувандырды. Патша кызга: «Меннен не зат суьйсенъ де тиле, сага берермен!» – деди. 23Оннан сонъ: «Не зат суьйсенъ, патшалыгымнынъ яртысын тилесенъ де, сага берермен!» – деп, ант этти+.

24Кыз шыгып, анасына: «Не зат тилейим?» – деп сорады.

Анасы: «Шомылдырувшы Яхъядынъ басын тиле», – деди.

25Кыз сол саьатлей патшага шабып келип: «Сен соьле ок Шомылдырувшы Яхъядынъ басын, табакка салып, мага бергенинъди суьемен», – деди.

26Патша бек куьшли кайгырды, тек ол, конаклар алдында ант эткени уьшин, кызга йок демеге суьймеди. 27Патша, сол саьатлей каравылды йиберип, Яхъядынъ басын аькелмеге буйырды. 28Ол тутнакка барды, Яхъядынъ басын кесип, табакка салып, кызга аькелди. Кыз да оны анасына берди. 29Яхъядынъ сокталары оны эситкенде, келип, суьегин аькетип, кабырга салдылар+.

Иса бес мынъ аьдемди тойдырады

30•Элшилери Исага кайтып келгенде, Ога не зат эткенлерин, халкты неге уьйреткенлерин айттылар+. 31Иса: «Мени мен авлак ерге келинъиз, ялгызлыкта калып бираз тыншайынъыз», – деди. Неге десе келип кеткенлер коьп болганнан себеп, олардынъ ас ишпеге де заманы йок эди+.

32Олар ялгыз оьзлери кайык пан авлак ерге юздилер. 33Ама аьдемлер олардынъ кеткенлерин коьрдилер, коьплер оларды таныдылар. Буьтин шахарлардан сол ерге шабып келип, олардан алдын еттилер, Исадынъ касына йыйылдылар. 34Иса, ягага шыгып, коьплеген халкты коьргенде, Онынъ яны авырды, неге десе олар койшысыз койлардай эдилер. Иса оларга коьп зат уьйретип баслады+.

35Энди кеш болган себепли, Исага сокталары келип: «Мунавы авлак ер, заман да энди кеш. 36Халкты йибер, тоьгеректеги эллерге эм авылларга барып, оьзлерине азык сатып алсынлар. Олардынъ ашамага эш бир заты да йок», – дедилер.

37«Оларды сиз ашатынъыз», – деди Ол явапка.

Сокталары: «Аьше, Сен бизим эки юз динарга оьтпек сатып алып, бу аьдемлерге ашатканымызды суьесинъме?» – дедилер.

38«Сизде неше оьтпек бар? Барып каранъыз», – деп тапшырды Иса.

Олар билгеннен сонъ: «Бес калакай ман эки балык», – деп явап бердилер.

39Иса оларга халкты коьгоьленге орынластырмага буйырды. 40Сыдыраларда эллисер эм юзер аьдем болып олтырдылар. 41Сонъ Иса бес оьтпек пен эки балыкты алды, коькке коьзлерин коьтерип, Аллага шуькир айтты. Сонъ оьтпеклерди сындырды эм халкка уьлестирер уьшин сокталарына берди. Эки балыкты да баьрисине уьлестирди. 42Баьриси де тойганынша ашады. 43Оьтпектен эм балыклардан калган кесеклерди он эки шетенге йыйдылар. 44Баьриси, тек эр кисилери болып, бир бес мынъга ювык аьдем ашады.

Иса сув уьстиннен юреди

45•Оннан сонъ Иса, тез болып, сокталарына кайыкка минип, коьлдинъ аргы ягына, Бетсайдага, Оьзиннен алдын оьтпеге буйырды, а Оьзи халкты таркатаяк болды+. 46Аьдемлер таркаган сонъ, Иса дува этпеге тавга коьтерилди+. 47Туьн де туьсти, сокталары коьлдинъ ортасына кайык пан еттилер, а Иса куры ерде ялгыз Оьзи тура эди. 48Иса олардынъ эскеклевде коьп кыйналатаганларын коьрди, неге десе ел карсы эсетаган эди. Туьннинъ доьртинши боьлигинде Иса, коьлдинъ уьстиннен юрип, сокталарына ювыкласты. Олардынъ касыннан озаяк болды. 49Олар Исадынъ коьл уьсти мен юруьвин коьргенде, «Бу – куьлетки!» – деп, ойладылар эм коркканларыннан кышкырыкладылар+. 50Ама Иса сол саьатлей олар ман соьйледи де айтты: «Коьнъилленинъиз, Бу – Мен, коркпанъыз!» 51Ол кайыкка мингенлей, ел де тынды. Сокталары сейирсинип саьспекледилер. 52Оьтпек пен болган аьжейипти аьле де анъламай, юреклери энди де сезимсиз эдилер+.

Иса Гиннесар еринде авырганларды эмлейди

53Коьлдинъ аргы ягына оьтип, Гиннесар ерине келдилер де ягада токтадылар+. 54Олар кайыктан шыкканлай, яшавшылар Исады таныдылар. 55Аьдемлер шабып, тоьгерек ерди айланып, Исадынъ каерде болганын эситселер, сонда Ога маразлыларын орынлары ман аькелип басладылар+. 56Иса каерде коьринсе де, шахарда болсын, авылда яде данъылда болсын, сонда аьдемлер майданларга авырганларын шыгаратаган эдилер. Исадан авырганларга абасынынъ этегине болса да тиймеге разылыгын бермеге тиледилер. Тийгенлердинъ баьриси де сав болатаган эди+.

7

Инсанды не зат арам этеди?

7^1•Бир кере Ерусалимнен парисейлер мен дин аьлимлерининъ бирерлери келдилер, Исадынъ тоьгерегинде йыйылдылар. 2Сонда олар, Исадынъ сокталарынынъ кайбирлери ювылмаган, сол себепли арам болган коллары ман ас ишетаганларын коьрип, бетледилер. 3А ювытлар, боьтен де парисейлер, бурынгылардынъ аьдетлерине коьре, ярастырылган кепте кол ювмай, аска олтырмаслар+. 4Олар базардан келгеннен сонъ, ювынмай, ас ишпейдилер. Олардынъ тостакайларды, шоьлмеклерди, казанларды, орынларды ювмага керекли деп саналган баска коьп туьрли аьдетлери де бар+.

5Сонынъ уьшин парисейлер эм дин аьлимлери Исадан: «Сенинъ сокталарынъ бурынгылардынъ аьдетлерин неге тутпайдылар? Олар, колларын ювмай, неге ас ишедилер?» – деп сорадылар+.

6Иса оларга булай яваплады: «Ешая пайхамбар сизинъ, экиюзлилердинъ, акында туьз соьзин айткан. Ол язганша: „Бу халк Мени тиллерининъ ушы ман оьрметлейди, а олардынъ юреклери Меннен алыста+. 7Олардынъ Мага табынувлары маьнесиз; окувлары – аьдем буйырыклары“+. 8Сиз Алладынъ парызын таслагансыз эм тек аьдем аьдетлерин тутасыз. Казанларды, тостакайларды ювасыз эм сосындай коьп затлар да этесиз».

9Сонъ Иса: «Оьз аьдетлеринъизди тутар уьшин Алладынъ парызын кылыплы бузып билесиз. 10Муса: „Атанъ ман ананъды оьрметле“, „Атасы ман анасына яман соьйлеген оьлтирилмеге тийисли“, – деп, буйырган. 11Сиз болсанъыз, эгер аьдем ата-анасына: „Меннен алаякларынъыздынъ баьриси курман – Аллага берилген“, – деп айтса, тувра этеди, дейсиз. 12Оннан сонъ сиз ога ата-анасына бир зат та этпеге ызын бермейсиз. 13Соьйтип сиз Алла соьзин оьзинъиздинъ аьдетинъиз бен куватсыз этесиз, сондай коьп затлар да этесиз», – деп косты.

14Иса тагы да, халкты оьз янына шакырып, айтты: «Барынъыз, тынъланъыз да анъламага куьресинъиз. 15Аьдемнинъ тысыннан ишине кирген эш бир зат та оны арам эталмаяк. Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаган зат арам этеди+. 16Тынълаяк болган тынъласын!»

17Иса халктан кетип уьйге киргенде, сокталары, Оннан бу таварых пан неди айтпага суьйгенин, анълатпага тиледилер. 18Иса оларга булай деди: «Аьше, сиз де бир зат та анъламадынъызба? Эслемединъизбе? Аьдемнинъ авызыннан кирген эш бир зат та оны арам эталмайды. 19Ол аьдемнинъ юрегине кирмей, асказанына кирип, сонъ аякйолга оьтип кетеди». Иса бу соьзлер мен баьри аслардынъ алал болганын айтты+.

20Иса: «Аьдемди эне сол онынъ ишиннен шыгатаганлар арам этедилер», – деп косты+. 21-22«Неге десе яман ойлар, зиналык, каьхпелик, кырсызлык, аьдем оьлтируьв, сыклык, огырсызлык, кылып, аьдепсизлик, куьнлев, яманлав, коькиреклик, акылсызлык аьдемнинъ ишиннен, юрегиннен шыгадылар+. 23Бу яман затлардынъ баьриси де аьдемнинъ ишиннен шыгып, оны арам этедилер».

Сирия-Финикияшы хатыннынъ иманы

24•Иса оннан шыгып, Тирдинъ эм Сидондынъ тоьгерегиндеги якларга йолланды. Ол бир уьйге кирди, ким де болсын бирев Онынъ келгени акында билгенин суьймеди, ама Ол оны ясыралмады. 25Исадынъ келгенин кызын кара йин соккан бир хатын билди. Ол келди де Исадынъ аягына йыгылды. 26Бу хатын ювыт тувыл эди, асылы Сирия-Финикиядан эди. Ол Исадан кызыннан йинди кувып шыгарувын тиледи+.

27Иса ога: «Кой, бас деп, балалар тойсынлар, оьтпекти балалардан алып, ийтлерге аткан ийги тувылды да», – деди+.

28«Аьше, Бийим, – деп явап берди хатын, – тек ийтлер де сыпырадынъ туьбине балалар туьсирген оьтпек увакларын ашайдылар».

29«Сен аьруьв явапладынъ, – деди ога Иса, – бар, кызынънан йин шыккан».

30Хатын уьйине барганда, кызы йиннен кутылып, тоьсекте ятып турганын коьрди.

Иса сакавды сав этеди

31Иса Тир ериннен кетип, Сидоннан оьтип, Декаполис арасы ман тагы да Галилея коьлине етти+. 32Сонда Исага санъырав, тылкав бир аьдемди алып келдилер де ога кол тийдирмеге тиледилер.

33Иса оны халктан бир якка аькетти, бармакларын онынъ кулакларына сукты, туькирди эм онынъ тилине тийди+. 34Сонъында коьзин коькке коьтерип, авыр куьрсинди де: «Эффата!» (Эффата деген «Ашыл!») – деп буйырды. 35Аьдемнинъ кулаклары сол саьатлей ашылдылар, ол тилин байлаган заттан кутылды эм тувра соьйлеп баслады.

36Иса, болган затты эш биревге де айтпанъыз деп, буйырды. Ама Ол не шаклы оларга буйырса да, сол шаклы хабарын яятаган эдилер+. 37Олардынъ сейирсинуьвлерининъ сонъы болмай эди. «Ол неди этсе де, баьриси ийгилик, – дейтаган эдилер. – Ол санъыравды эситтиреди, сакавды да соьйлеттиреди!»

8

Иса доьрт мынъ аьдемди тойдырады

8^1•Сол куьнлерде бек коьп аьдемлер йыйылган эдилер. Оларга ашатпага бир зат та болмаганыннан, Иса сокталарын шакырып: 2«Халкка Меним яным авырыйды, неге десе Мени мен уьш куьн турып, оларда азык калмаган+. 3Эгер оларды уьйлерине аш йиберсем, олар йолда карувсызланарлар, кайбирлери эректен келген, сайсы!» – деди.

4Сокталары Ога явапка: «Булайда, авлак ерде баьрисин тойдырар уьшин керекли оьтпек кайдан табылар?» – дедилер.

5«Сизде неше оьтпек бар?» – деп сорады Иса.

Сокталары: «Ети оьтпек», – дедилер.

6Иса халкка ерге олтырмага буйырды. Сонъ Ол ети оьтпекти алды да, шуькир дувасын этип, сындырып, уьлестирер уьшин сокталарына узатты, сокталар да халкка бердилер. 7Оларда бираз увак балык да табылды. Иса, онынъ уьшин де шуькир айтып, сокталарына балыкты халкка уьлестирмеге тапшырды. 8Олар тойганынша ашадылар, калган кесеклерден де ети шетен йыйдылар. 9Ашаганлар доьрт мынъга ювык аьдем эдилер. Иса аьдемлерди таркатканлай, 10кайыкка тез минип, сокталары ман бирге Далманута тарабына йол алды.

Коьктен нышан излев

11•Онда Исага парисейлер келдилер эм Оны ман эрисип басладылар. Оны сынав мырат пан Исадан коьктен нышан коьрсетуьвин изледилер+. 12Иса терен куьрсинди эм сорады: «Бу несил неге нышан коьрсетуьвди излейди экен? Сизге дурысын айтаман: бу несилге бир нышан да коьрсетилмеек». 13Ол аьдемлерди калдырды, тагы да кайыкка олтырды да коьлдинъ аргы ягына оьтти.

Парисейлер мен Иродтынъ ашыткысы

14•Сокталары оьзлери мен оьтпек алмага муткан эдилер эм кайыкта тек бир калакай бар эди. 15Иса: «Каранъыз, парисейлер мен Иродтынъ ашыткысыннан сак болынъыз!» – деп, сокталарына айтты+.

16Олар оьз араларында: «Муны оьтпек алмаганымыз уьшин айтады», – деп, ойласып басладылар.

17Оны билип, Иса оларга: «Неге сиз, „Оьтпек алмадык“ деп, соьйлесесиз? Энди де коьрмейсизбе эм анъламайсызба? Юрегинъиз сезбейме+? 18Сизинъ коьзинъиз бар, сиз неге коьрмейсиз? Кулагынъыз бар, неге эситпейсиз? Неге эсте сакламайсыз? 19Мен бес оьтпекти бес мынъ аьдемге боьлгенде, сиз неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?» – деди.

«Он эки», – деп явапладылар+.

20«А ети оьтпек пен доьрт мынъ аьдемди тойдырганда, неше шетенди калган кесеклер мен толтырдынъыз?»

«Ети», – дедилер олар+.

21«Аьше, энди де анъламайсызба?» – деп сорады Иса.

Иса Бетсайдада сокырды эмлейди

22Олар Бетсайдага келген вакытта, Исага сокыр биревди етип аькелип, ога тиймеге тиледилер+. 23Иса, сокырдынъ колыннан тутып, авылдан шыгарды, коьзине туькирди, колын ога салды да сорады: «Бир зат болса да коьресинъме?»+

24Сол бирев йогарга карады да: «Аьдемлерди коьремен, тамам тереклердей, йылысадылар», – деди.

25Иса тагы да бир кере коьзине колын салды. Аьдем коьзин ашты, карады: ол сав болды эм баьри затты да таза коьрди. 26Сонда Иса оны авылга кирме, авылда эш биревге де оны айтпа деп, уьйине йиберди.

Петер Исады Масих деп таныйды

27•Иса сокталары ман бирге Пилип Кесариясы ериндеги авылларга барды. Йолда Иса сокталарыннан сорады: «Халк Мени ким деп санайды?»

28Сокталары явапка: «Шомылдырувшы Яхъя; оьзгелери – Ильяс, а баскалары аьвелги пайхамбарлардынъ бири деп, айтадылар», – дедилер+.

29«А сиз Мени ким деп санайсыз?» – деп, сорады Иса.

Петер явапка: «Сен – Масихсинъ», – деди+.

30Иса каты этип, сонынъ акында биревге де айтпанъыз деп, буйырды+.

Иса оьлип тирилеегин билдиреди

31•Сонда Иса сокталарына Аьдем Улынынъ коьп азап шекпеге, аксакаллар, бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери мен шет кагылмага, оьлтирилмеге эм уьш куьннен сонъ тирилмеге керегин уьйретип баслады+. 32Ол мунынъ уьстиннен ашык этип айтты. Петер Исады шетке шыгарып, тыймага шалысты. Иса артына бурылып, сокталарына карады да Петерге катырып:+

33«Кет касымнан, шайтан! Сен Алла ойлаганша тувыл, аьдемше ойлайсынъ», – деди+.

34Сонъында Иса халкты да, сокталарын да шакырып: «Ким Меним артымнан келмеге суьйсе, сол оьзи оьзиннен кайталасын, онда оьлеек кашын коьтерип, Мага иерсин+. 35Неге десе ким оьз яшавын сакламага суьйсе, сол оны йойтар; а ким яшавын Меним эм Ийги Хабар уьшин йойтса, сол оны саклар+. 36Аьдем, буьтин дуныяды бийлеп, оьзининъ яшавын зыян этсе, муннан ога не пайда+? 37Ол оьзининъ яшавы уьшин кайдай тоьлев берер? 38Сосы зина этуьвши эм куьналы несилде ким Меннен эм Меним соьзимнен уялса, соннан Аьдем Улы да, Атасынынъ данъкы ман, кие маьлеклер мен бирге келгенде, уялаяк»+.

9

9^1Сонъ Иса: «Сизге дурысын айтаман: булайда туратаганлардынъ кайбиревлери, куьдирет пен келген Алла Патшалыгын коьрмей, оьлмееклер», – деп косты+.

Исадынъ туьрленуьви

2•Алты куьн озганлай, Иса, Петерди, Якупты эм Яхъяды алып, ялгыз оларды бийик тавга мингистти де олардынъ алдында туьрленип кетти+. 3Онынъ кийимлери, эш бир ювувшы ак этип болмастай, коьзди шагылыстыратаган кардай, ап-ак болдылар. 4Сонъ сокталарга Ильяс пан Муса коьринди; олар Иса ман соьйлейтаган эдилер.

5Петер Исага: «Устаз! Биз мунда турсак, калай аьруьв эди! Кел уьш кос кураяк: бири Сага, бири Мусага, бири де Ильяска», – деп айтты. 6Оларды коркувлык бийлеп алганнан себеп, Петер не зат айтпага керегин таппай калды.

7Сол вакыт сокталарды бир булыт каплап алды. Булыттан келген давыс: «Бу – Меним суьйген Улым. Онынъ айтканын тынъланъыз!» – деди+.

8Сокталар бирден тоьгерекке карандылар, ама Исадан баска биревди де коьрмедилер.

9Тавдан туьсеятырганда Ол сокталарына, Аьдем Улы оьлилерден тирилгишей, коьрген затлары акында биревге де айтпаска буйырды+. 10Сокталар бу соьзди эслеринде сакладылар, тек оьлилерден тирилуьв деген соьзлердинъ маьнеси не экен деп, бир-бириннен сорастылар.

11Исадан: «Дин аьлимлери, бас деп, Ильяс келмеге керегин неге айтадылар?» – деп, сорадылар.

12Ол яваплап: «Дурыс, Ильяс эрте келип, баьрин де алдынгы аьлине кайтарар. Тек Аьдем Улы акында, коьп азап коьреек эм корланаяк деп неге язылган? 13Ама айтаман сизге: Ильяс келген, онынъ акында кайтип язылган болса, аьдемлер ога суьйгенлеринше эткенлер», – деди+.

Йинли ястынъ сав болувы

14•Иса сокталарынынъ касына келгенде, олардынъ янында коьлем халк йыйылганын эм олар ман дин аьлимлерининъ давласып турганларын коьрди. 15Сол саьатлей, Оны коьрип, буьтин халк сейирсинип, алдына шабып шыкты, Оны саламлады.

16Иса сокталарыннан: «Олар ман не зат акында эрисесинъиз?» – деп сорады.

17Сол заманда халктынъ арасыннан бирев шыгып явапка: «Устаз! Мен Сага сакав этуьвши йин тийген улымды алып келгенмен+. 18Йин оны каерде ысласа да, ерге йыгады. Улымнынъ авызыннан коьпиршик шыгарады, тислерин кыршылдатады эм оны курыстырады. Мен Сенинъ сокталарынънан йинди кувып шыгарынъыз деп тилеген эдим, ама олар болдыралмадылар», – деди.

19Иса ога яваплай келип: «Эй, имансыз несил! Не шаклы заман сиз бен болаякпан? Мага не шаклы заман сизди тоьзбеге керек? Аькелинъиз ясты Мага», – деди.

20Онынъ касына ясты аькелдилер. Йин Исады коьргенлей ок, ясты калтыратып баслады; яс ерге йыгылды да, авызыннан коьбик шыгарып, авнады+.

21Иса онынъ атасыннан: «Яс не заманнан бери булай болады?» – деп сорады.

«Бала шагыннан бери», – деди ол. 22«Йин оны оьлтиреек болып коьп кере отка да, сувга да таслаган. Бир зат эталсанъ, бизди ая эм бизге ярдамлас»+.

23Иса ога: «Эталсанъма?! Иман эткеннинъ колыннан не зат та келеди», – деди+.

24Ястынъ атасы, коьзлери ясланып: «Иман этемен, Бийим! Меним имансыз ериме ярдам эт», – деп, ялбарды.

25Иса, халктынъ тез йыйылатаганын коьрип: «Эй, сакав эм санъырав этуьвши йин! Мен сага буйыраман: онынъ ишиннен шык эм эки-меки онда кайтпа!» – деп, кара йинди тыйды.

26Йин, акырып, ясты эпсиз калтыратып, онынъ ишиннен шыкты. Яс оьлгендей болды. Сонынъ уьшин коьплер ол оьлген дедилер+. 27Ама Иса оны колыннан ыслап коьтерди, яс турды+.

28Иса уьйге киргенде, сокталары Оннан: «Йинди неге биз кувып болмадык?» – деп, сорадылар.

29Иса оларга: «Сосындай йинди ялгыз дува этуьв [эм ораза тутув] ман шыгармага боларсыз», – деди.

Иса оьлип тирилеегин тагы да билдиреди

30-31•Оннан шыгып, олар Галилеяды оьттилер эм Иса каерде экенлерин эш биревдинъ билуьвин суьймеди. Неге десе Ол сокталарын уьйретип: «Аьдем Улы аьдемлердинъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирееклер, ама Ол оьлгеннен сонъ уьшинши куьнинде тирилеек», – деп айта эди+. 32Ама олар бу соьзге туьсинмедилер эм Исадан сорамага корктылар+.

Ким энъ маьнели?

33•Иса сокталары ман Капарнаумга келди. Уьйде орынласканларында, Ол сокталарыннан: «Йолда не акында эрисе эдинъиз?» – деп сорады+. 34Олар уьндемедилер, неге десе йол бойы ишлеринде ким энъ де маьнели экен деп, эрисип, келетаган эдилер.

35Ол олтырып, он экисин шакырып, оларга: «Ким биринши болгысы келсе, сол сонъысы эм баьрисининъ кулы болсын», – деп айтты+.

36Иса бир балады олардынъ ортасына алып, кушаклап, оларга булай деди:+
37«Мунадай балалардынъ бирин Меним атымнан ким кабыл этсе, сол Мени кабыл этеди, а ким Мени кабыл этсе, сол Мени тувыл, Мени Йибергенди кабыл этеди»+.

Бизге карсы болмаган – бизим ягымыз

38Сол заман Яхъя: «Устаз! Биз Сенинъ атынъ ман йинлерди кувып шыгарувшыды коьрдик; тек ол бизи мен юрмейди, ол бизи мен юрмегеннен себеп, биз оны тыйдык», – деди+.

39Иса: «Тыйманъыз. Меним атым ман куьдиретли ис этип, бираз сонъ Мага яман айтаяк эш бирев йок. 40Неге десе ким бизге карсы тувыл, сол – бизим ягымыз+. 41Ким Меним атым уьшин, сиз Масихтикилер деп, сизге тек бир тостакай сув иширсе, сизге дурысын айтаман: ол бир заманда да савгасыз калмас+.

Йолдан тайдырув акында

42Мага ынанувшы бу кишкейлердинъ бирин ким йолдан тайдырса, ога мойнына уьйкен туьйирмен тасы тагылып, денъизге атылса, ога ийги болар эди+. 43Эгер сени колынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки колынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка туьскеннен эсе, колсыз болып оьмирлик яшавга киргенинъ яхшы+. 44Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 45Эгер сени аягынъ йолдан тайдыратаган болса, оны кесип тасла; эки аягынъ ман яханемге, соьнмейтаган отка атылганнан эсе, яшавга аяксыз киргенинъ яхшы. 46Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 47Эгер сени коьзинъ йолдан тайдыратаган болса, оны сувырып алып былактыр; эки коьзинъ мен яханемге атылганнан эсе, Алла Патшалыгына бир коьзинъ мен киргенинъ яхшы. 48Яханемдегилерди кемирген курт оьлмес, куьйдирген от соьнмес. 49Алладынъ от[*] пан сынавыннан бирев де кашалмаяк. Ас уьстине туз себилгендей, баьрининъ де уьстине от келеек. Аьр курманлык та туз бан тузланаяк. 50Туз – яхшы зат; ама туз оьзининъ даьмин йойтса, оны не мен тузлы этерсиз? Оьзинъизде туз сакланъыз эм аранъызда татымлык болсын»+.

10

Талак акында

10^1•Оннан йол алып, Иса Юдея ерлерине эм Йорданнынъ аргы ягына кетти. Ога яне халк йыйылды. Ол, аьдетинше, оларды тагы да уьйретип баслады. 2Парисейлер келип, Оны сынамага суьйип: «Байынынъ пишесине талак салмага эркинлиги бар ма?» – деп сорадылар. 3Иса оларга явап берип, булай айтты: «Сизге Муса не зат буйырган эди?» 4Олар: «Муса эрдинъ айырылысув кагытын язып, пишесин талаклавына ызын берген», – дедилер. 5Иса: «Ийнат болганынъыз уьшин Муса сизге эне сондай парызды язган. 6Алла бас деп дуныяды яратканда, аьдемлерди эр мен хатын этип яратты+. 7„Сога коьре де, эр киси ата-анасын койып, хатынына байланар, экеви де бир кевде болады“+. 8Соьйтип олар экев тувыллар, олар бир кевде. 9Эне сол себепли де Алла кавыстырганларды аьдем айырмасын», – деди+. 10Уьйде сокталары сол зат акында Исадан тагы да сорадылар. 11Иса: «Ким пишесин талаклап, баска хатынга уьйленсе, сол пишесине карсы зиналык этеди. 12Эгер пише де байыннан айырылып, баска эрге барса, ол хатын да зиналык этеди», – деди+.

Иса саьбийлерге яхшылык тилейди

13•Исага, колын тийгистсин деп, саьбийлерди аькелетаган эдилер. Сокталар болса оларды тыйдылар. 14Соны коьрип, Иса ашувланды: «Койынъыз сабийлерди, Мага келсинлер. Оларга шырмав этпенъиз, неге десе Алла Патшалыгы сондайлардыкы. 15Сизге дурысын айтаман: Алла Патшалыгын баладай кабыл этпеген аьдем ога бир заманда да кирмеек», – деди+. 16Эм саьбийлерди кушаклап, басларына колын салып, яхшылык тиледи+.

Байлык эм оьмирлик яшав

17•Иса йолга шыккан вакытта, бирев ювырып келип, тизиннен шоьнъкип, Оннан: «Яхшы Устаз! Оьмирлик яшавдан уьлисли болар уьшин мага не этпеге керек?» – деп сорады+.

18-19Иса: «Неге Мага яхшы деп айтасынъ? Бир Алладан баска эш бирев де яхшы тувыл. Онынъ парызларын билесинъ: „Зиналык этпе, аьдем оьлтирме, урлама, ялган шаатлык этпе, алдатпа, атанъ ман ананъды оьрметле“», – деди+.

20Ол Исага явапка: «Устаз! Булардынъ баьрисин де бала шагымнан толтыраман», – деди+.

21Иса суьйип ога карады да: «Сага бир зат етиспейди: кет, бар болган затынъды сат та, акшасын ярлыларга уьлестир, сонда коькте карызна табарсынъ. Оннан сонъ кел, кашынъды коьтерип алып, Меним артымнан ызла», – дегенди айтты+.

22Сосы соьзлерден кисидинъ юзи туьрленип, мыдах болып кетти, неге десе онынъ коьп муьлки бар эди.

23Иса, тоьгерегине карап, сокталарына: «Байлыгы болганларга Алла Патшалыгына кирмеге калай кыйын!» – деди+.

24Онынъ соьзлери сокталарын сейирсиндирди. Ама Иса тагы да: «Балалар! Байлыкка сенгенлерге Алла Патшалыгына кируьв калай бир кыйын! 25Бай аьдемге Алла Патшалыгына кируьвден эсе, туьеге ийне коьзиннен оьтуьв тыныш», – деп айтты.

26Сокталары бек уьйкен сейирге калдылар эм оьзлери ара: «Солай болса, ким куткарылмага болар экен?» – деп соьйлестилер.

27Иса оларга карап: «Аьдемлерге бу этип болмас зат, ама Аллага тувыл. Алла баьри затты этип болады», – деди+.

28Сонда Петер: «Мине биз баьри затты да калдырып, Сенинъ артынънан ызладык», – деп соьйлеп баслады+. 29Иса явап берип: «Сизге дурысын айтаман: Мен эм Ийги Хабар уьшин уьйин, ага-инилерин, аьпте-синълилерин, атасын, анасын, саьбийлерин, эгин ызанларын калдырган аьр аьдем,+
30Энди, бу шакта юз кере артык уьйлер эм ага-инилер, аьпте-синълилер эм ата-аналар, сабийлер эм эгин ызанларын, соны ман кувгынлыклар да алаяк эм келеек шакта оьмирлик яшав да табаяк+. 31Ама алдыдагылардынъ коьбиси артта, арттагылардынъ коьбиси алдыда болаяк», – деди+.

Иса оьлип тирилеегин уьшинши кере билдиреди

32•Олар Ерусалимге аькететаган йолга шыкканда, Иса баьрисининъ алдында бара эди. Сокталары саьспеклей эдилер, артыннан келгенлер де корка эдилер. Иса он экисин тагы да касына шакырып, Оьзи мен не болаягын хабарлап баслады: 33«Мине биз Ерусалимге бараятырмыз. Онда Аьдем Улы бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлерининъ колына берилеек. Олар Оны оьлтирмеге оьким шыгараяклар эм баска миллетлилерге тапшыраяклар 34Эм олар Оны, маскаралап, камышылаяклар, Ога туькирееклер эм Оны оьлтирееклер, тек Ол уьшинши куьнинде тирилеек»+.

Зебедей улларынынъ тилеги

35•Сонда Онынъ янына Зебедей уллары Якуп пан Яхъя келип: «Устаз! Бизим бир тилегимиз бар, муны бизге этуьвинъди суьемиз», – дедилер+.

36Иса оларга: «Сизге не этуьвимди тилейсиз?» – деди.

37«Сен данъклы болганда биримизге онъ янынъда, а баскамызга сол янынъда олтырмага ызын бер», – деп айттылар+.

38Иса: «Не тилегенинъизди билмейсиз. Мен ишеек аяктан ишпеге, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылмага боларсызба?» – деди+.

39Олар: «Болармыз», – деп явапладылар.

Иса: «Мен ишеек аяктан ишеексиз, Мен шомылдырылаяк сувда шомылдырылаяксыз+. 40А онъ янымда эм сол янымда олтырмага эркинлик беруьв Меним колымда тувыл. Ол орынлар кимлерге аьзирленген болсалар, соларга байыр», – деди.

41Муны эситип, калган он сокта Якуп пан Яхъяга ашувланып басладылар. 42Иса оларды касына шакырып, булай айтты: «Сиз билесиз, миллетлердинъ басшыларына саналганлар халкты юмсайдылар, уьйкен аьдемлери де оларды бойсындырадылар. 43Сизинъ аранъызда сондайлар болмасын. Керисинше, сизинъ аранъызда уьйкен болмага суьйген – ыргатынъыз болсын+. 44Сизинъ аранъызда биринши болмага суьйген – баьринъизге кул болсын. 45Неге десе Аьдем Улы да Оьзине куллык эттирер уьшин тувыл, Оьзи куллык этпеге, курман болып коьплерди куткарып, Оьзининъ янын бермеге келген»+.

Иса сокыр Бартимайды савартады

46•Иса ман сокталары Ерихога келдилер. Олар коьлем халк пан Ериходан шыгаятырганда, Тимай улы Бартимай йол янында садака тилеп олтыра эди. 47Назаретши Иса сонда экенин билгенде, ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, кышкырыклап баслады+. 48Коьплер оны тыйып, уьндетпеске шалыстылар, ама ол: «Даут улы Иса, мени языксын!» – деп, тагы да бек акырды.

49Иса, токтап, оны шакырмага буйырды. Олар сокырды шакырып, ога: «Конъилинъ тыныш болсын, коьтерил, Ол сени шакырады», – дедилер. 50Сокыр уьстиндеги абасын шешип таслады да, орныннан атылып турып, Исадынъ касына келди.

51Иса: «Мен сага эткендей не зат тилейсинъ?» – деп сорады.

Сокыр: «Устаз! Меним коьргим келеди», – деп тиледи. 52Иса: «Бар энди, иманынъ сени сав этти», – деди. Бартимай сол саьатлей коьрип баслады да йол бойы Исадынъ артыннан иерди+.

11

Иса Ерусалимге киреди

11^1•Ерусалимге ювыклап, Зейтун тавынынъ касындагы Бетпагей мен Бетхиний эллерине еткенде, Иса эки соктасын алдыга йиберди+. 2Оларга: «Алдынъыздагы элге барынъыз. Онда киргенлей, уьстине бирев де минмеген, байланып турган яс эшекти табарсыз. Оны шешип, мунда алып келинъиз», – деди. 3«Эгер ким де болсын бирев сизге: „Сиз не зат этесинъиз?“ – деп сораса, „Ол Раббийге керек, Ол оны тез артына йиберер“, – деп айтарсыз».

4Сокталар кеттилер, орамда, бир уьйдинъ капысынынъ касында, байланып турган яс эшекти коьрдилер, оны шешип алдылар. 5Онда турганлардынъ кайбирлери: «Сиз не зат этесинъиз? Не уьшин яс эшекти шешип аласынъыз?» – деп сорадылар.

6Сокталар Иса буйырганша яваплаганда, сол турган аьдемлер ызын бердилер. 7Сокталар яс эшекти Исадынъ касына алып келдилер, абаларын эшектинъ уьстине салдылар. Иса онынъ уьстине минди. 8Исады оьрметлеп, коьплер абаларын йол уьстине яйдылар, а баскалары, тереклерден бутаклар кесип, йол уьстине тоьсей эдилер. 9Алдыда барувшылар да, арттан келуьвшилер де: «Осанна[*]! Раббийдинъ аты ман келеятырган муьбарек болсын! 10Атамыз Дауттынъ келеек патшалыгы муьбарек болсын! Аллаху-Таалага осанна!» – деп, кышкырып бардылар+.

11Иса Ерусалимге келгенде Алла уьйине барды. Онда Ол баьри затты да карап шыкты. Кеш болган себепли, Иса он экиси мен бирге Бетхинийге кетти.

Курыган ынжыр тереги

12•Экинши куьн олар Бетхинийден шыкканда, Иса аш болган эди+. 13Эректен япыраклы ынжыр терегин коьрип, онда бир зат таппаспанма экен деп, карамага барды, ама теректинъ касына келгенде, япыраклардан баска бир зат та йок экенин коьрди, неге десе аьле де емис заманы етпеген эди+. 14Сол заманда Иса ынжыр терекке: «Муннан сонъ бир заманда да бирев сеннен емис емесин!» – деди. Сокталары соны эситтилер.

Иса Алла уьйиннен саьвдегерлерди кувады

15•Олар Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысына кирип, онда сатув-алув этуьвшилерди кувып баслады, акша авыстырувшылардынъ сыпыраларын, коьгершин сатувшылардынъ олтыраларын авдарды+. 16Алла уьйининъ каралдысыннан эш кимге бир зат алып оьтпеге ызын бермеди.

17Оларга: «„Меним уьйиме, баьри миллетлер уьшин дува уьйи деп аталар“ деп язылган, а сиз оны йолбасарлар отанына айландыргансыз!» – деди.

18Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери сол соьзлерди эситип, Оны оьлтируьвдинъ амалын излестирдилер. Оннан коркатаган эдилер, неге десе Онынъ окувы баьри халкты сейирсиндиретаган эди+.

19Кас каралганда, Иса ман сокталары шахардан шыгып кеттилер+.

Иманнынъ куьши

20•Эртеси куьн бара турып, олар ынжыр теректинъ курыганын коьрдилер. 21Петер, болган исти эсине туьсирип, Исага: «Устаз! Карашы, Сен каргаган ынжыр тереги курыган!» – деди.

22Иса явап берип булай деди: «Аллага ынанынъыз. 23Сизге дурысын айтаман: Эгер дейим ким де болсын бу тавга: „Коьтерил де денъизге атыл!“ десе, оьзининъ коьнъилинде шекленмей, айтканларынынъ болаягына ынанса, тилеги толтырылар+. 24Сонынъ уьшин де сизге айтаман: дува эткенде не тилесенъиз де, соны алганынъызга ынанынъыз, сиз ынанганша болар+. 25Турып дува эткенде кимге де оьпкенъиз бар болса, соны кеширинъиз, Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширер+. 26Ама, эгер сиз аьдемлердинъ куьналарын кеширмейтаган болсанъыз, сонда Коьктеги Атанъыз да сизинъ куьналарынъызды кеширмес».

Исадынъ куваты акында сорав

27•Олар тагы да Ерусалимге келдилер. Иса Алла уьйининъ каралдысында юретаганда, Онынъ касына бас дин куллыкшылары, дин аьлимлери эм аксакаллар келдилер. 28Оннан: «Сен буларды кайсы куват пан этесинъ? Буларды этпеге сондай куватты Сага ким берген?» – деп сорадылар+.

29Иса: «Мен де сизден бир зат сорайым. Мага явапланъыз, сонда Мен де сизге буларды кайсы куват пан этетаганымды айтарман. 30Яхъядынъ аьдемлерди сувда шомылдырувы коьктен болганма яде аьдемнен ме? Мага явап беринъиз», – деди+.

31Олар оьз ара булай соьйлестилер: «„Коьктен“, – десек, Ол „Сонъ неге ога ынанмадынъыз?“ – деп айтар»+. 32А «Аьдемнен десек…» Олар халктан корктылар, неге десе баьриси де Яхъяды пайхамбар деп санай эдилер+.

33Сонъ Исага явапка: «Билмеймиз», – деп явапладылар.

12

Иса: «Мен де буларды кайсы куват пан этетаганымды сизге айтаяк тувылман», – деди.

Яман юзимшилердинъ акында таварых

1•Иса халкты таварыхлар ман уьйретип баслады: «Бир аьдем юзим бавын олтыртады, тоьгерегине кора этеди, юзим эзгиш казып, каравылшыга бийиклев курады, сонъ бавды юзимшилерге ялга берип, тыс элге кетеди+. 2Заманы еткенде, ол юзим бавыннан емис пайын алаяк болып, юзимшилерге бир кулын йибереди. 3Юзимшилер оны ыслап, тоьбелеп, бир зат та бермей артына кайтарадылар.

4Ол яне баска бир кулын йибереди. Оны да, таслар ман басын тесип, сыйсызлык пан кувадылар. 5Ол уьшиншисин де йибереди, оны оьлтиредилер. Соьйтип, коьплеген баскаларын да, кимин тоьбелейдилер, кимин оьлтиредилер+.

6Сонъында ол, „Улымнан уялырлар“ деп, оларга суьйикли улын йибереди+.

7Ама юзимшилер бир бирлерине: „Бу – муьлктинъ асабасы. Кел оны оьлтиреек, муьлк бизге калар“, – дедилер+. 8Оны ыслап, оьлтиредилер эм бавдан тыска шыгарадылар+.

9Энди юзим бавынынъ иеси не этер экен? Ол келип, сол юзимшилерди оьлтирер, юзим бавын да баскаларга берер+. 10Аьле сиз: „Уьй курувшылар яравсыз деп таслаган тас муьйистинъ негизин салган тасы болды. 11Бу – Раббий эткен ис, оны коьргенде сейирге каламыз“ деген Кие Язувды окымагансызба?»+

12Иса сосы таварыхты оьзлерининъ акында айтканын анълап, (ювыт басшылары) Оны ысламага суьйдилер, ама халктан коркканнан, Исады тынышына калдырып, кеттилер+.

Урым императорына ясак

13•Сонъ, бир соьзинде терисликти таппага излеп, бир кесек соравлар ман Исага кайбир парисейлерди эм патша Иродтынъ аьдемлерин йибердилер+. 14Олар келип Ога: «Устаз! Сен туьз соьзли болып, ким де болсын онынъ ойлаганына эс бермегенинъди билемиз. Неге десе кимге де болсын сога ярамага куьреспейсинъ, ама Алладынъ йолына туьз уьйретесинъ. Кесарга[*] ясак тоьлемеге тийислиме яде тувылма? Биз ога ясак береекпе яде бермеекпе?» – деп сорадылар+.

15Ама Иса олардынъ экиюзли экенлерин биле турып: «Неге сынайсыз Мени? Мага бир динар аькелинъиз, коьрейим», – деди+. 16Олар аькелдилер. Сонда Иса: «Мунда кимнинъ суьврети эм кимнинъ аты язылган?» – деди.

«Кесардыкы», – деп явапладылар.

17Иса: «Кесардыкын кесарга, Алладыкын Аллага беринъиз», – деди. Олар Онынъ явабына сейирсиндилер+.

Тирилуьв акында сорав

18•Оннан сонъ, оьлгенлер тирилмес деп айтатаган садукейлер Исага келип, булай деп сорадылар:+
19«Устаз! Муса (Тауратта) бизге: „Биревдинъ кардашы баласы болмай оьлсе эм пишесин калдырса, ол аьдем тул хатынды алып, оьлген кардашы уьшин тукым тувдырсын“ деп язган+. 20Ети кардаш бар эди. Бириншиси хатын алды да, баласы болмай, оьлип кетти. 21Сол хатынды экиншиси алды эм, баласы болмай, ол да оьлди, уьшиншиси де соьйтип болды. 22Етеви де бала калдырмады. Баьрисиннен сонъ хатын да оьлди. 23Кыямет куьнинде олар тирилгенлеринде, сол хатын кайсысынынъ пишеси болаяк экен? Неге десе ол етевининъ де пишеси болган».

24Иса явапка: «Не Кие Язувларды, не Алладынъ куьдиретин билмейсиз, онынъ уьшин янъыласыз тувылма? 25Неге десе оьлилерден тирилееклер уьйленеек те, байга бараяк та тувыллар, олар коьктеги маьлеклердей болаяклар. 26А оьлгенлердинъ тирилуьви акында сиз Мусадынъ китабында, куьйген коьгемлик акындагы боьликте Алла ога „Мен Ибрагимнинъ, Исхактынъ, Якуптынъ Алласыман“ дегенин окымагансызба? 27Алла оьлгенлердинъ тувыл, тирилердинъ Алласы. Солай айтканда, сиз айлак адасасыз», – деди.

Энъ маьнели парыз

28•Дин аьлимлерининъ бириси олардынъ даваласувларын эситти де Исадынъ оларга яхшы явап беруьвин эслеп, Онынъ касына келди эм: «Савлай парызлардынъ ишинде кайсысы энъ маьнелиси?» – деп, сорады.

29Иса ога: «Баьри парызлардынъ ишинде энъ маьнелиси – „Тынъла, Исраил, Раббий Алламыз сынъар бир Раббий“ деген парыз», – деп яваплады. 30«„Раббий Алланъды буьтин юрегинъ, янынъ, акылынъ, куьшинъ мен суьй“. Мине биринши парыз сосы болады. 31Экинши парыз – „Ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьй“. Булардан маьнели баска парыз йок»+.

32Дин аьлими: «Яхшы айттынъ, Устаз! Тек бир Алла бар, Оннан баска танъири йок деп, акыйкатлай айттынъ, – деди. – 33Оны буьтин юрегинъ, зегенинъ, янынъ, куьшинъ мен суьюв эм ювыгынъды оьзинъди суьйгендей суьюв савлай куьйдирилген курманлардан эм баска курманлардан да маьнели». 34Иса, онынъ акыллы явап бергенин коьрип: «Сен Алла Патшалыгыннан эрек тувылсынъ», – деди.

Соннан сонъ бир аьдем де Ога сорав бермеге йигери батпады+.

Масих кимнинъ улы?

35•Иса Алла уьйининъ каралдысында уьйретуьв исин юргисте келип: «Неге дин аьлимлери Масихти Дауттынъ Улы деп айтадылар?» – деп сорады+. 36«Даут оьзи, Кие Рух пан коьнъилленип: „Раббий меним Бийиме: Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ ягымда олтыр, деп айткан“, – деди+. 37Даут оьзи Оны „Бий“ деп атайтаган болса, Ол Дауттынъ Улы калай болар?»

Коьлем халк Оны бек суьйип тынълады+.

Дин аьлимлерининъ экиюзлилиги

38•Иса Оьзининъ уьйретуьвинде оларга: «Дин аьлимлериннен сакланынъыз. Олар узын кийимлер кийип юрмеге, майданларда салам алмага, 39Синагогларда энъ йогары орынларда эм тойларда тоьрде олтырмага суьедилер+. 40Тул хатынлардынъ уьйлерин оьзлерине байырлап, коьзбайлавышка узын дувалар окыйдылар. Ондайлар катырак шуьшлерине еткерилееклер», – деди.

Тул хатыннынъ садакасы

41•Иса Алла уьйине садака йыйылатаган ердинъ карсысында олтырып, халктынъ сонда акша салувын карап турды. Коьплеген байлар коьп те сала эдилер+. 42Сонда бир ярлы тул хатын келип, эки увак бакыр акша[*] салды.

43Иса сокталарын шакырып, оларга: «Сизге дурысын айтаман: бу ярлы тул хатын садака йыйылатаган ерге салувшылардынъ баьрисиннен де коьбирек салды. 44Неге десе баьриси де оьзлериннинъ артыклыгыннан салдылар, а бу хатын, колайсыз болса да, буьтин барлыгын, яшав уьшин керек болган аьр затын берди», – деди+.

13

Ахырзаманнынъ нышанлары

13^1•Иса Алла уьйининъ каралдысыннан шыкканда, Онынъ сокталарынынъ бириси: «Устаз! Карашы кайдай таслар! Кайдай курылыслар!» – деди.

2Иса ога: «Бу уьйкен курылысларды коьресизбе? Мунда тас уьстинде тас та калмаяк, баьриси де шашылаяк», – деп, яваплады+.

3Ол Зейтун тавынынъ бавырында, Алла уьйининъ карсысында олтырган заманда, Онынъ касына ялгыз Петер, Якуп, Яхъя эм Эндрей келип: 4«Бизге айттага, бу затлар кашан болаяк эм булардынъ баьри болаяклары кайдай нышан ман белгиленеек?» – деп, сорадылар.

5Иса явапка айтып баслады: «Сак болынъыз, ким де болсын бирев сизди адастырмасын+. 6Коьплер Меним атым ман: „Масих менмен“ деп келееклер эм коьплерди адастыраяклар. 7Согыслардынъ давысларын, согыслардынъ хабарларын эситсенъиз, коркпанъыз, неге десе бу затлар болмага керек, тек бу аьли де заманнынъ ахыры тувыл. 8Миллет – миллетке, патшалык – патшалыкка коьтерилеек, туьрли ерлерде ер сенъкилдевлер болаяк, ашлыклар болаяк. Булар азаплардынъ биринши белгилери+.

9Сиз сак болынъыз! Сизди оькимге берерлер, синагогларда да тоьбелерлер, Мени уьшин тоьрелердинъ эм патшалардынъ алдына аькетерлер эм сиз оларга шаат боларсыз+. 10Энъ алды ман баьри де миллетлерге Ийги Хабар яйылмага керек+. 11Олар сизди оькимге тапшырган вакытта, неди айтармыз деп, куьнибурын кыйналманъыз. Сизге сол саьатте не айтпага берилсе, соны айтарсыз. Неге десе айтаяк сиз тувыл, а Кие Рух болаяк+. 12Кардашы кардашын, атасы оьз баласын оьлимге тапшыраяк эм балалар ата-аналарына карсы турып, оларды оьлтиртееклер+.

13Меним атым уьшин сизди баьриси де коьрип болмаяклар. Ама ким сонъына дейим шыдаса, сол куткарылаяк+.

14•Аьлеклик аькелеек шийкендирген заттынъ тийисли болмаган ерде турганын коьргенинъизде – окувшы анъласын! – сол вакытта Юдеядагылар тавларга кашсынлар. 15Ким уьйининъ тоьбесинде болса, оннан бир зат алар уьшин тоьменге туьсип, уьйине кирмесин+. 16Ким кырда болса, абасын алар уьшин кери кайтпасын. 17Сол куьнлерде авыраяклы хатынлар ман бала эмгисткен аналарга бек кыйын болаяк+. 18Бу зат кыста болмасын деп, дува этинъиз. 19Неге десе сол куьнлерде Алла яраткан дуныядынъ басына соьлеге дейим болмаган, муннан сонъ да болмаяк кайгы туьсеек+. 20Раббий сол куьнлерди кыскартпаган болса, бир аьдем де куткарылмас эди. Ама Ол сайланганлар, Оьзи сайлаганлар уьшин сол куьнлерди кыскарткан+. 21Сол вакытта ким болса да, сизге: „Масих мине мунда!“ яде „Масих онда!“ десе, ынанманъыз+. 22Неге десе ялган масихлер эм ялган пайхамбарлар шыгаяклар. Амал болса, сайланганларды да адастырув уьшин туьрли нышанлар коьрсетип, аьжейип ислер этееклер+. 23Сак болынъыз! Мен сизге баьрисин де алдыдан айттым+.

24•Ама сол куьнлерде, сол кайгыдан сонъ куьн каранъаланаяк эм ай оьзининъ ярыклыгын бермеек. 25Юлдызлар коьктен туьсееклер, коьктеги куьшлер шайкалаяклар+. 26Сол вакытта уллы куьдирети эм данъкы ман булытларда келеятырган Аьдем Улын коьрееклер+. 27Сол вакытта Ол маьлеклерин йибереек те, Оьзининъ сайлаганларын дуныядынъ доьрт ягыннан, ердинъ шетиннен коьктинъ шетине дейим йыяяк+.

Ынжыр теректинъ дериси

28•Ынжыр теректен дерис алынъыз: онынъ бутаклары юмсайып, япыраклар йибергенде, энди яз ювыклаганын билесиз. 29Соьйтип, сиз де бу затлардынъ болатаганларын коьргенде, (сол заман) ювыкта, эсик алдында экенин билинъиз. 30Сизге дурысын айтаман: бу несил йогалып кетпей, бу затлардынъ баьриси болаяк+. 31Коьк пен ер йогалып кетерлер, тек Меним соьзлерим йогалмаслар+.

Куьни эм саьати белгисиз

32•Сол куьннинъ яде саьаттинъ акында бирев де билмейди, не коьктеги маьлеклер, не Улы, тек Ата биледи. 33Сак болынъыз, уйкламанъыз, [дува этинъиз,] неге десе сол заманнынъ кашан келеегин билмейсиз+. 34Сол заман юртын калдырып, кулларына эркинлик, аьр бирине оьзининъ исин берип, капы саклавшыга да уйкламай сак болмага буйырып, йолга шыккан аьдемнинъ аьлине усаяк+. 35Сонынъ уьшин сак болынъыз, уйкламанъыз, неге десе юрт иеси кайсы заманда да – кеште яде туьн ортасында, коразлар шакырганда яде эртенъликтеме келеегин билмейсиз+. 36Ол анъламастан келип, сизди уйклап яткан аьлде таппасын+. 37Сизге айтканымды баьри де аьдемлерге айтаман: сак болынъыз!»

14

Дин куллыкшылары Исады оьлтирмеге ойлайдылар

14^1•Эки куьннен Пасха[*] эм ашыткысыз оьтпек байрамы баслана эди. Бас дин куллыкшылары ман дин аьлимлери Исады кайтип болса да, аьйлелик пен ыслап, оьлтиреектинъ амалын излейдилер+. 2Ама: «Бу зат байрам куьнлеринде болмасын, халк козгалмага болаяк», – дедилер.

Бетхинийде Исага май ягув

3•Иса Бетхинийде авыр тери маразлы болган Шимоннынъ уьйинде сыпырадынъ янында янтайган заманда, бир хатын ак мермер савыт пан бек баалы, таза нардтан[*] этилген аьруьв ийисли май алып келди, савытын сындырып, майды Онынъ басыннан аягына куйды+. 4Кайбиревлер, ашувланып, бири бирине: «Неден керек бу ийисли майды зыраф этпеге? 5Оны уьш юз динарга сатып, акшасын ярлыларга уьлестирмеге болаяк эди», – дедилер.

6Ама Иса: «Бу хатынга тийменъиз, неге оны юншытасынъыз? Ол Мага огырлы ис иследи. 7Ярлылар аьр заман да сиз бен бирге болаяклар эм суьйген заманынъызда оларга яхшылык этпеге боласынъыз, а Мен сиз бен аьр заман да болмаякпан+. 8Хатын колыннан келгенин этти: ол Меним кевдемди, оьлеектен алдын майлап, коьмуьвге аьзирледи+. 9Сизге дурысын айтаман: Ийги Хабар дуныядынъ кайсы ерине яйылса, сонда бу хатыннынъ не эткени де айтылар, оьзи де эске туьсирилер», – деди+.

10•Юда Искариот – он экидинъ бири – Исады сатар уьшин бас дин куллыкшыларына барды+. 11Олар Юдады тынълап, кувандылар, ога акша тоьлемеге соьз бердилер. Юда, Исады олардынъ колларына бермеге онъайлы кезуьв излеп баслады.

Сонъгы ас

12•Пасха козысы шалынатаган ашыткысыз оьтпек байрамынынъ биринши куьнинде сокталары Исага: «Пасха асын каерде ашамага суьесинъ? Биз барып аьзирлейик», – дедилер+.

13Иса эки соктасын шакырып: «Шахарга йолланынъыз, онда сизге шоьлмек пен сув алып бараятырган киси расар. Онынъ артыннан барынъыз. 14Ол кирген уьйдинъ иесине: „Устаз, Мен сокталарым ман бирге Пасха асын ашаяк боьлмем кайдады? – дейди“, – деп айтынъыз. 15Ол сизге йогарыда ярастырылган, уьйкен, аьзир боьлмеди коьрсетер, сонда бизге асты аьзирленъиз», – деди.

16Исадынъ сокталары кетип шахарга еттилер, баьри затты да Иса айтканша табып, Пасха асын аьзирледилер. 17Кеш болганда, Иса он эки соктасы ман бирге сонда келди. 18Олар янтайып, ашап баслаганда Иса: «Сизге дурысын айтаман: Мени мен бирге ашайтаганлардынъ ишинде биринъиз Мени сатаяк», – деди+.

19Сокталары кайгырып, бирисининъ артыннан бириси Оннан: «Мен боларманма, Раббий?» – деп, сорап басладылар.

20Иса явапка: «Сатаяк – оьтпегин Мени мен тепшекке малатаган он экидинъ бириси. 21Аьдем Улы, Онынъ акында язылгандай, сол йол ман барады, ама Аьдем Улын сатаяк аьдемге кайгы! Ол аьдем тувмаган болса яхшы болар эди», – деди+.

22•Олар ас ишип турган заманда Иса оьтпекти алды, шуькир айтып, сындырды да, оларга берип: «Алынъыз, бу – Меним шаркым», – деди+. 23Сонъ Ол колына аякты алды, шуькир дувасын этип, оны сокталарына берди, баьриси де соннан иштилер. 24Ол сокталарына: «Бу – Меним каным, ол коьплер уьшин тоьгилип, янъы антласувды беркитер. 25Сизге дурысын айтаман: Мен Алла Патшалыгында янъысын ишер куьниме дейим, юзим емисиннен этилгенди энди ишеек тувылман», – деди.

26Зикир шалганнан сонъ, олар Зейтун тавына йолландылар+.

Иса Петердинъ Оннан басын алаягын билдиреди

27•Иса сокталарына: «Бу туьнде Меннен себеп баьринъиз де йолдан таяяк, неге десе, „Койшыды оьлтирермен эм койлар таралар“ деп, язылган+. 28Тирилгеннен сонъ, Мен сизден алдын Галилеяга барарман», – деди+.

29Петер Ога: «Баьриси йолдан тайса да, Мен таймам», – деди.

30Иса ога: «Сага дурысын айтаман: энди бу кеше кораз эки кере кышкырганша, Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деди.

31Ама ол яне бегитип: «Мага Сени мен оьлмеге керекли болса да, Сеннен эш басымды алмам», – деди. Калганлар да солай айттылар.

Иса Гатшеманей бавында

32•Гатшеманей деген ерге келдилер. Иса сокталарына: «Мен дува эткенше, булайда олтырып турынъыз», – деди.

33Оьзи мен бирге Петерди, Якупты эм Яхъяды алып кетти. Мунда Ол саьспеклеп, коьнъили бузылып баслады+. 34Иса сокталарына: «Яным бек кайгылы, бу кайгы Мени оьлтиреди. Мунда калынъыз эм уяв болып турынъыз», – деди+.

35Бираз алдыга кетип, ерге йыгылды, амал болса, бу азап саьати Меннен кетсин деп, дува этип баслады:+
36«Абба[*], Атам! Сенинъ колынънан аьр зат та келеди, бу ашы аякты Меннен эрек аькет, тек баьри зат та Мен суьйгенше тувыл, Сен суьйгенше болсын», – деп тиледи+.

37Кайтып келгенде, сокталарынынъ уйклап турганларын коьрди эм Петерге: «Шимон! Сен уйклайсынъма? Бир саьат уйкламай туралмадынъма? 38Азгырувга туьспес уьшин уяв болып турынъыз, дува этинъиз. Ян кайратлы, ден карувсыз», – деди+.

39Ол тагы кетип, сол ок баягы соьзлерди айтып, дува этти. 40Кайтканда, Ол тагы да уйклап яткан сокталарын коьрди. Неге десе олардынъ коьзлерин уйкы баскан эди, олар Исага не яваплаякларын билмедилер.

41Уьшинши кере келип: «Сиз энди де уйклайсызба эм тыншаясызба? Болды, саьати етти. Мине Аьдем Улы куьналылардынъ колына берилеятыр!+
42Турынъыз, кетеек! Мине Мени саткан келди!» – деди.

Иса ысланады

43•Анъсыздан, Иса айта турганнынъ арасында, он экидинъ бириси Юда келди. Онынъ янында бас дин куллыкшыларыннан, дин аьлимлериннен, аксакаллардан йиберилген кылышлар эм казыклар пан савытланган коьлем халк та бар эди+. 44Исады саткан: «Кимди оьпсем, Оны ысланъыз, саклавшылар ман алып кетинъиз», – деп, оларга белги берген эди. 45Сол ок ерге келгенлей, Юда, Исага янасып: «Устаз!» – деп, Оны оьпти. 46А олар, колларын салып, Исады ысладылар. 47Сонда турганлардынъ бириси, кылышын шыгарып, бас дин куллыкшыдынъ кулын согып, онынъ кулагын шапты+.

48Сол заманда Иса: «Сиз йолбасарга шыккандай, Мени ысламага кылышлар эм казыклар ман шыктынъыз! 49Мен аьр куьн сиз бен бирге Алла уьйининъ каралдысында болып, сизди уьйретип турганда, сиз Мени ысламадынъыз. Тек Кие Язувлар толмага керек», – деди+. 50Сокталардынъ баьриси де, Оны калдырып, каштылар+.

51Тек яланъаш кевдесине кетен яюв ораган бир яс Исадынъ артыннан иере эди, аскершилер оны да ысладылар. 52Ама ол, ябынган яювын олардынъ колларында калдырып, яланъаш болып кашып кетти.

Иса межлистинъ алдында

53•Исады бас дин куллыкшысынынъ касына алып келдилер эм Онынъ тоьгерегине баьри бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлери йыйылдылар. 54Петер, эректен карап, Онынъ ызыннан бас дин куллыкшысынынъ каралдысына дейим барды, сонда каравылшылар ман бирге оттынъ янында йылынып та олтырды.

55Бас дин куллыкшылар эм савлай межлис[*], Исады оьлтирмеге тапшырув уьшин Ога карсы шаатлавлар излей эдилер, ама табалмадылар. 56Коьплер Ога карсы ялган шаатлавлар этселер де, олардынъ шаатлавлары келиспедилер.

57Тагы да кайбиревлер турып, Ога карсы ялган шаатлав этип: 58«Биз Онынъ, „Мен аьдем колы ман ясалган бу кие уьйди бузып, уьш куьннинъ ишинде, аьдем колы ман курылмаган баска уьйди саларман“ деп, айтканын эситкенмиз», – дедилер+. 59Ама олардынъ да сосындай шаатлавлары келиспеди.

60Сол заманда бас дин куллыкшысы турып, Исадан: «Бир явап бермеексинъме? Булардынъ Сага карсы эткен шаатлыклары неди?» – деп сорады+. 61Ама Иса уьндемеди эм эш бир явап та бермеди.

Бас дин куллыкшысы яне Оннан: «Муьбарек Алладынъ Улы Масих Сенсинъме?» – деп сорады.

62Иса: «Менмен. Эм сиз Аьдем Улынынъ Куьдиретлидинъ[*] онъ колында олтырганын эм коьктеги булытлар ман келгенин коьрерсиз», – деди+.

63Сонда бас дин куллыкшысы коьйлегин йыртып: «Бизге тагы да кайдай шаатлар керек экенлер+? 64Сиз Онынъ ассылык эткенин эситтинъиз. Энди не айтарсыз?» – деп бакырды.

Олар баьриси де Иса оьлимге тийисли деп, оьким шыгардылар+. 65Сонда кайбиревлер Онынъ бетине туькирип басладылар, коьзлерин байлап, соктылар эм: «Пайхамбарлык эт!» – деп кышкырыкладылар. Каравылшылар Оны тоьбелеп, алып кеттилер+.

Петер Исадан басын алады

66•Петер тоьменде, каралдыда болган заманында бас дин куллыкшысынынъ бир таьвке кызы келди. 67Йылынып олтырган Петерди коьрди, ога тигилип карап: «Сен де Назаретши Иса ман бирге эдинъ», – деди.

68Ама ол: «Сенинъ не айтканынъды билмеймен эм анъламайман», – деп, Исадан басын алды да алдыдагы азбарга шыкты. Сол арада кораз кышкырды.

69Таьвке кыз, оны тагы коьрип, сонда турувшыларга: «Бу – олардынъ бириси», – деп баслады.

70Петер тагы да басын алды. Бир неше заманнан сонъ, онда турувшылар яне ога: «Шексиз сен олардансынъ, неге десе сен Галилеядансынъ эм соьйлевинъ де усайды», – дедилер.

71Ол: «Сиз айтатаган аьдемди билмеймен», – деп карганып, ант этип баслады.

72Сол саьат кораз экинши кере кышкырды. Петер Исадынъ ога: «Кораз эки кере кышкырганша, сен Меннен уьш кере басынъды алаяксынъ», – деген соьзлерин эсине туьсирди эм каты йылап баслады+.

15

Иса тоьре Пилаттынъ алдында

15^1•Эртенъ мен бас дин куллыкшылары, аксакаллар, дин аьлимлери, савлай межлис токтас алганнан сонъ, Исады байлап, Пилатка аькетип бердилер+.

2Пилат Оннан: «Сен Ювыт Патшасысынъма?» – деп сорады.

Ол явапка: «Сен айткандай», – деди+.

3Бас дин куллыкшылары Ога карсы коьп шуьшлевлерди тизип шыктылар. 4Пилат Оннан тагы: «Сен эш бир явап та бермейсинъме? – деп сорады. – Сага карсы айыплавлар калай коьп экенин коьресинъ»+.

5Ама Иса энди бир явап та бермеди, сол себепли де Пилат сейирсинди.

Бараббадынъ босатылувы, Исадынъ оьлимге берилуьви

6•Пилат халктынъ тилеги мен аьр Пасха байрамда тутнакта олтырганлардынъ бирисин босататаган эди. 7Сол заманда тутнакта Барабба деген бирев эм ога косылып козгалыс шыгарып аьдем оьлтирген йолдаслары олтыра эдилер. 8Халк коьтерилип, Пилаттан аьр дайым этетаган исин этпеге тилеп баслады.

9Пилат оларга яваплап: «Ювыт Патшасын сизге босатканымды суьесинъизбе?» – деп сорады. 10Неге десе ол бас дин куллыкшылары Исады куьншилик пен ыслап бергенлерин билетаган эди+. 11Ама бас дин куллыкшылары, Исадынъ орнына Бараббады босатсын деп, халкты уйткыдылар+.

12Пилат оларга: «Солай болса, сиз Ювыт Патшасы деп айтатаганынъыз бан не зат эткенимди суьесинъиз?» – деп тагы да сорады.

13Олар яне: «Кашта кер Оны!» – деп кышкырдылар.

14Пилат оларга: «Не уьшин? Ол не яманлык эткен?» – деди.

Ама олар: «Кер Оны!» – деп оннан да бек кышкырыстылар+.

15Сонда Пилат, халктынъ коьнъилине етеек болып, оларга Бараббады босатты, Исады болса камышылатып, кашта керилсин деп, (аскершилерге) тапшырды+.

Аскершилердинъ мыскыллавлары

16•Аскершилер Исады Преториум[*] деген каралдыдынъ ишине аькетип, савлай аскерши боьлигин йыйдылар. 17Ога карагошкыл-кызыл аба кийдирдилер эм шоькирли коьгем бутакларыннан таж оьрип, Онынъ басына салдылар. 18«Яшасын Ювыт Патшасы!» – деп, салам берип басладылар. 19Таяк пан басына соктылар, бетине туькирдилер эм алдында тизлериннен шоьнъкип, Ога сежде бергендей болдылар+. 20Оны мыскыллаганларыннан сонъ, уьстиннен карагошкыл-кызыл абады шешип, Оьзининъ кийимлерин кийгисттилер, кашта кермеге алып йоьнедилер.

Исады кашка керуьв

21•Олар, даладан келип, озып бараятырган Искендер мен Руфтынъ атасы Шимон атлы бир киренешиге Исадынъ кашын коьтерип бармага буйырдылар+. 22Исады маьнеси «Бас суьек ер» болган Голгота атлы ерге алып келдилер. 23Исага мир[*] карыстырылган шагыр ишпеге бердилер, ама Ол унамады. 24Оны кашка кергеннен сонъ, аскершилер, кимге не тиер деп, сыбага таслап, Онынъ кийимлерин боьлистилер.

25Оны кашта кергенлеринде уьшинши саьат[*] эди. 26Басынынъ уьстинде тактада «Ювыт Патшасы» деп, шуьши язылган эди. 27Иса ман бирге эки йолбасарды да кашта кердилер: бирин – онъ ягына, экиншисин – сол ягына. 28Соьйтип, «Ол йорыксызлар ман бирге саналды», – деп язылган соьз толды. 29Озып бараятканлар басларын шайкап, Исады яманлап: «Эй Сен, Алла уьйин бузып, уьш куьнде янъыдан туьзуьвши!+
30Оьзинъ-Оьзинъди куткар, каштан туьс!» – дей эдилер.

31Сондай этип бас дин куллыкшылары эм дин аьлимлери, селеке этип, бир бирисине: «Баскаларды куткаратаган эди, а Оьзи Оьзин куткаралмайды!» – дедилер. –+
32«Масих – Исраил Патшасы – энди каштан туьссин, биз соны коьреек эм Ога ынанармыз». Иса ман бирге кашта керилгенлер де Оны корладылар+.

Исадынъ оьлими

33•Алтыншы саьатте[*] буьтин кырал уьстин каранъалык бийледи, тогызыншы саьатке[*] дейим тартылды. 34Тогызыншы саьатте Иса уьйкен давыс пан: «Элохи, Элохи! Лема шавактани?» – деп кышкырды. Бу соьздинъ маьнеси: «Аллам, Аллам! Сен Мени неге атып койдынъ?»

35Сонда турганлар муны эситип: «Эне каранъыз, Ильясты шакырады», – дедилер.

36Олардынъ бириси, ювырып барып, губкады ашыган шагырга малды да таякка тагып, Исага ишпеге берди: «Токтанъыз, Ильяс Оны каштан туьсирмеге келееек болса коьреек» – деди.

37Иса, куьшли давысланып, ян берди.

38Сол заманда Алла уьйиндеги перде йогардан тоьменге дейим йыртылып экиге айырылды. 39Исадынъ касында турган юзбасшы Онынъ сондай давыс шыгарып ян бергенин коьрип: «Шынтылай да бу Аьдем Алладынъ Улы болган экен!» – деди.

40Сол ерде эректен карап турган хатынлар да бар эдилер. Олардынъ арасында магдалашы Марьем, кишкей Якуп пан Юсуптынъ анасы Марьем, Салиме де бар эдилер+. 41Олар, Иса Галилеяда болган заманда, Онынъ артыннан иерип юрип, Ога ярдам этетаган эдилер. Иса ман бирге Ерусалимге келген баска коьп хатынлар да бар эдилер.

Исады кабырга салув

42•Энди кеш болды, сол куьн аьзирлик куьн, баскаша айтканда, шабат алдындагы куьн эди. 43Межлистинъ оьрметли агзасы болган, Алла Патшалыгын саклаган араматияшы Юсуп келди эм, тартынмай Пилаттынъ янына барып, Исадынъ илесин тиледи. 44Онынъ оьлгенин эситкенде, Пилат сейирсинди эм юзбасшыды шакырып: «Коьп болама оьлгени?» – деп сорады. 45Юзбасшыдан сорап билгеннен сонъ, илесин Юсупка берди. 46Юсуп кетен кумаш сатып алды, Исады каштан туьсирип алып, кебинледи, каяда уьнъилип этилген кабырга салды, кабырдынъ авызына тас авдарып япты. 47Магдалашы Марьем эм Юсуптынъ анасы Марьем болсалар Исады кайда салганларын карап турдылар.

16

Исадынъ тирилуьви

16^1•Шабат куьни оьткеннен сонъ магдалашы Марьем, Якуптынъ анасы Марьем эм Салиме Исадынъ суьегин майламага аьруьв ийисли майлар аькелдилер+. 2Юмадынъ биринши куьнинде[*] танъ ман, куьн саьвлелери шыккан заманда, олар кабырдынъ касына еттилер. 3«Кабырдынъ алдына тирелген тасты бизге ким авдарар экен?» – деп, бир бирлери мен соьйлестилер+.

4Барсалар, тастынъ шетке авдарылып, тасланганын коьрдилер. Тас бек уьйкен эди. 5Кабырдынъ ишине киргенде, онъ якта олтырган ак кийимли бир ясты коьрдилер де бек саьспекледилер.

6Ол болса оларга: «Саьспеклеменъиз! Кашта керилген Назаретши Исады излейсизбе? Ол тирилген, Ол мунда йок. Мине каранъыз, Онынъ салынган орны булайда эди. 7Барынъыз, Онынъ сокталарына да, Петерге де айтынъыз: Иса сизден алдын Галилеяга барады, Ол сизге айткандай болып, Оны сонда коьрерсинъиз», – деди+.

8Хатынлар кабырдан шыгып, ювырып кеттилер. Оларды калтырав эм сейирсинуьв бийлеген эди, ама биревге де бир зат да айтпадылар, неге десе корка эдилер.

Тирилген Иса ман йолыгысув

[ 9•Иса юмадынъ биринши куьнинде тирилгеннен сонъ, энъ алды ман магдалашы Марьемге коьринди. Ол онынъ ишиннен ети йинди кувып шыгарган эди+. 10Марьем барып, Исадынъ оьлгенине кайгырып эм йылап турган яндавырларына, болган ис акында билдирди. 11Олар онынъ «Иса сав, мен Оны коьрдим» дегенин эситкенде ынанмадылар+.

12Сол затлар болганнан сонъ, олардынъ экевине кырга бараятырганда Иса бир баска кепте коьринди. 13Олар кери кайтып, бу зат акында баскаларга айттылар, ама буларга да ынанмадылар.

14Сонъында Иса он бир соктасына, олар янтайып ашаган заманларында, коьринди. Оьлилерден тирилип келгеннен сонъ Оьзин коьргенлерге ынанмайтаганлары эм ийнат болганлары уьшин Иса оларды бетледи.

Исадынъ сокталарына тапшырувы

15Иса оларга булай деди: «Барынъыз, дуныядынъ уьстинде буьтин аьдемлерге Ийги Хабарды яйынъыз+. 16Ким иман этип, сувда шомылдырылып тазаланса, сол куткарылар, ким иманга келмесе, ога оьким шыгарылар+. 17Иманга туьсуьвшилерге мине мунадай нышанлар коьрсетуьв уьшин куват берилер. Олар Меним атым ман йинлерди кувып шыгарарлар, янъы тиллерде соьйлерлер,+
18Колларына йыланлар аларлар, оьлтиретаган ув ишселер де, оларга зарар болмас, олар авырганлар уьстине колларын саларлар эм олар сав боларлар»+.

19Солай этип, Раббий олар ман соьйлескеннен сонъ, коькке алынды эм Алладынъ онъ ягына олтырды+. 20Сокталары болса кеттилер де аьр ерде Алладынъ соьзин яйып басладылар. Раббий оларга ярдам этти эм айтылган соьзлерди аьлемет нышанлар коьрсетуьвлери мен бегитти. Амин.]+

* 5:2 Дорбын: каяда уьнъилип этилген орын.

* 5:9 Легион: бурынгы Урым императорлыгында аьскер куьби (6000).

* 9:49 От: азаптынъ символы.

* 11:9 Осанна: арамей тилинде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

* 12:14 Кесар: урым императорынынъ титулы.

* 12:42 Эки увак бакыр акша: грекше «бир кодрантты туткан эки лептон».

* 14:1 Пасха яде ашыткысыз оьтпек байрамында ювытлар, Мысырда кул болып яшавларыннан куткарылган куьнлерин эслерине туьсиредилер. Той этедилер, курман этилген козы ман ашыткысыз оьтпек ашайдылар.

* 14:3 Нард: аьруьв ийисли Индия шешекейи.

* 14:36 Абба: арамей тилинде «Ата».

* 14:55 Межлис: бурынгы ювытлардынъ Синедрион деп аталган бас оькими.

* 14:62 Куьдиретли: Алла.

* 15:16 Преториум: тоьрединъ уьйи.

* 15:23 Мир: авырув токтатувшы даьри.

* 15:25 Уьшинши саьат: саьат 09:00.

* 15:33 Алтыншы саьат: саьат 12:00.

* 15:33 Тогызыншы саьат: саьат 15:00.

* 16:2 Юмадынъ биринши куьни: базар куьн.

• 1:1 Мат. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Яхья 1:19-28
+ 1:2 Мат. 11:10, Лк. 7:27
+ 1:4 Лк. 1:80, Яхья 1:6
+ 1:5 Ислер 19:18
• 1:9 Мат. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13
+ 1:9 Мат. 2:23, Лк. 2:39
+ 1:10 Ислер 7:56, Яхья 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Яхья 12:28, Мк. 9:7, 2 Петер 1:17

+ 1:13 1 Салоникшилер 3:5, Лк. 22:43
• 1:14 Мат. 4:18-22, Лк. 5:1-11
+ 1:15 Гал. 4:4, Мат. 3:2
+ 1:16 Мат. 14:34, Мк. 6:53, Яхья 1:40-42
+ 1:17 Мат. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
• 1:21 Лк. 4:31-41
+ 1:21 Мат. 4:13
+ 1:22 Мат. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7, Ислер 19:15, Яхья 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20, Ислер 8:7
+ 1:27 Ислер 17:19
+ 1:30 1Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41

+ 1:34 Мат. 12:16, Мк. 3:12
• 1:35 Лк. 4:42-44
+ 1:35 Мат. 14:23, Лк. 5:16
• 1:40 Мат. 8:1-4, Лк. 5:12-16
+ 1:40 Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мат. 9:30
+ 1:44 Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
• 2:1 Мат. 9:1-8, Лк. 5:17-26
+ 2:1 Мат. 4:13, Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64,
• 2:13 Мат. 9:9-13, Лк. 5:27-32
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7, 1 Тимотей 1:15
• 2:18 Мат. 9:14-17, Мат. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Яхья 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мат. 25:1-13, Яхья 3:29, Ашы. 19:7, Ашы. 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 3:1 Мат. 12:9-14, Лк. 6:6-11
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Эфесшилер 4:18,
+ 3:7 Мат. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мат. 14:33, Мк. 1:24
+ 3:12 Мат. 12:16, Мк. 1:34
• 3:13 Мат. 10:1-4, Лк. 6:12-16
+ 3:16 Мат. 16:18, Яхья 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мат. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44
• 3:20 Мат. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2Кор. 5:13
+ 3:22 Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, 1 Яхъя 5:16, Ювытлар 10:26, Ювытлар 10:29

• 3:31 Мат. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Яхья 2:12, Яхья 7:3, Ислер 1:14, 1Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Яхья 15:14, Ювытлар 2:11
• 4:1 Мат. 13:1-23, Лк. 8:4-15
+ 4:9 Мат. 11:15, Ашы. 2:7
• 4:10 Мат. 13:18-23, Лк. 8:11-15
+ 4:11 Мат. 19:11, 1Кор. 5:12-13
+ 4:12 Яхья 12:40, Ислер 28:26-27
+ 4:14 Ислер 8:4
+ 4:17 Гал. 1:6, Ювытлар 6:4
+ 4:19 Мат. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тимотей 6:10
+ 4:20 Яхья 15:5
• 4:21 Лк. 8:16-18
+ 4:21 Мат. 5:15, Лк. 11:33
+ 4:22 Мат. 10:26, Лк. 12:2
+ 4:23 Мат. 11:15, Мк. 4:9
+ 4:24 Мат. 7:2
+ 4:25 Сулейманнынъ таварыхлары 9:9
+ 4:29 Мат. 13:38, Ашы. 14:15
• 4:30 Мат. 13:31-35, Лк. 13:18-19
+ 4:31 Мат. 17:20, Лк. 17:6
• 4:35 Мат. 8:23-27, Лк. 8:22-25
+ 4:35 Мат. 8:18, Лк. 8:22
+ 4:37 Ислер 27:14
• 5:1 Мат. 8:28-34, Лк. 8:26-39
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8, Ислер 16:39
+ 5:20 Мат. 4:25, Мк. 7:31
• 5:21 Мат. 9:18-26, Лк. 8:40-56
+ 5:22 Лк. 13:14, Ислер 13:15, Ислер 18:8
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33
+ 5:39 Яхья 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ислер 3:7, Ислер 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 6:1 Мат. 13:53-58, Лк. 4:16-30
+ 6:1 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мат. 11:6
+ 6:4 Яхья 4:44
• 6:7 Мат. 10:1, Мат. 10:5-15, Лк. 9:1-6
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Ислер 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Якуп 5:14
• 6:14 Мат. 14:1-12, Лк. 9:7-9
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мат. 21:11
+ 6:17 Мат. 11:2, Лк. 3:19-20, Яхья 3:24
+ 6:21 Яр. 40:20, Эстер 1:3
+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 6:29 Мк. 2:18

• 6:30 Мат. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Яхья 6:1-14

+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20
+ 6:34 Мат. 9:36
• 6:45 Мат. 14:22-36, Яхья 6:15-21
+ 6:45 Мат. 11:21, Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Яхья 12:40, 2Кор. 3:14

+ 6:53 Мат. 14:34, Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4, Ислер 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
• 7:1 Мат. 15:1-20
+ 7:3 Гал. 1:14
+ 7:4 Ювытлар 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мат. 23:13
+ 7:7 Колосшылар 2:22
+ 7:15 Ислер 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Ислер 10:15, Ислер 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мат. 12:34, Якуп 3:6
+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1Кор. 6:9-10
• 7:24 Мат. 15:21-28
+ 7:26 Ислер 21:2-3
+ 7:27 Мат. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9
+ 7:33 Мк. 8:23, Яхья 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
• 8:1 Мат. 15:32-39
+ 8:2 Мат. 9:36
• 8:11 Мат. 16:1-4
+ 8:11 Лк. 11:16, 1Кор. 1:22
• 8:14 Мат. 16:5-12
+ 8:15 Лк. 12:1, 1Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33, Яхья 9:6
• 8:27 Мат. 16:13-20, Лк. 9:18-21
+ 8:28 Мк. 6:14,
+ 8:29 Мк. 14:61-62, Яхья 11:27
+ 8:30 Мат. 9:30
• 8:31 Мат. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Яхья 2:19

+ 8:32 Яхья 16:25
+ 8:33 Мат. 4:10, Пилипшилер 3:19
+ 8:34 Мат. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20
+ 8:38 Рим. 1:16, 2 Тимотей 1:8,
+ 9:1 Мк. 13:30, Яхья 21:22
• 9:2 Мат. 17:1-13, Лк. 9:28-36
+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 9:7 2 Петер 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43
+ 9:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17
• 9:14 Мат. 17:14-20, Лк. 9:37-43
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мат. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Ислер 3:7, Ислер 9:41

• 9:30 Мат. 17:22-23, Лк. 9:43-45
+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
• 9:33 Мат. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30
+ 9:33 Мат. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мат. 10:40, Лк. 10:16, Яхья 13:20
+ 9:38 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Ислер 19:13,
+ 9:40 Мат. 12:30, Лк. 11:23
+ 9:41 Мат. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Ашы. 20:10

+ 9:50 Мат. 5:13, Лк. 14:34, Рим. 12:18, 2Кор. 13:11, 1 Салоникшилер 5:13

• 10:1 Мат. 19:1-12

+ 10:6 Яр. 1:27

+ 10:7 Яр. 2:24, 1Кор. 6:16, Эфесшилер 5:31, 1Кор. 6:16

+ 10:9 1Кор. 7:10
+ 10:12 Мат. 5:32
• 10:13 Мат. 19:13-15, Лк. 18:15-17
+ 10:15 Мат. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
• 10:17 Мат. 19:16-30, Лк. 18:18-30
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:19 1Кор. 6:8
+ 10:20 Пилипшилер 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Мк. 4:19
+ 10:27 Яр. 18:14, Мк. 14:36, Лк. 1:37
+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26
+ 10:30 2Кор. 12:10
+ 10:31 Мат. 20:16, Лк. 13:30
• 10:32 Мат. 20:17-19, Лк. 18:31-34
+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31
• 10:35 Мат. 20:20-28
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мат. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36, Яхья 18:11, Лк. 12:50
+ 10:39 Ислер 12:2, Ашы. 1:9
+ 10:43 1 Петер 5:3, Мат. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Яхья 13:4-5, Яхья 11:51, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тимотей 2:6, Тит 2:14, 1 Петер 1:18-19

• 10:46 Мат. 20:29-34, Лк. 18:35-43
+ 10:47 Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мат. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Яхья 12:12-19

+ 11:1 Ислер 1:12, Мат. 21:17, Лк. 24:50, Яхья 11:18

+ 11:10 Мат. 23:39
• 11:12 Мат. 21:18-19
+ 11:12 Мат. 4:2
+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мат. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Яхья 2:13-22

+ 11:15 Лк. 2:24
+ 11:18 Мат. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
• 11:20 Мат. 21:19-22
+ 11:23 Мат. 7:7, Мат. 17:20, 1Кор. 13:2
+ 11:24 Мат. 7:7, Якуп 1:6
+ 11:25 Мат. 6:14, Колосшылар 3:13
• 11:27 Мат. 21:23-27, Лк. 20:1-8
+ 11:28 Ислер 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мат. 11:9, Мат. 14:5
• 12:1 Мат. 21:33-46, Лк. 20:9-19
+ 12:1 Мк. 13:34

+ 12:5 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Ювытлар 11:36-37, Ювытлар 11:36-37

+ 12:6 Мат. 3:17, Ювытлар 1:1
+ 12:7 Ювытлар 1:2,
+ 12:8 Ювытлар 13:12
+ 12:9 Ислер 13:46
+ 12:11 Ислер 4:11, 1 Петер 2:7
+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 12:13 Мат. 22:15-22, Лк. 20:20-26
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мат. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 12:17 Рим. 13:7
• 12:18 Мат. 22:23-33, Лк. 20:27-40
+ 12:18 Мат. 3:7, Ислер 23:8
+ 12:19 Яр. 38:8,
• 12:28 Мат. 22:34-40, Лк. 10:25-28
+ 12:31 Мат. 19:19
+ 12:34 Лк. 20:40
• 12:35 Мат. 22:41-46, Лк. 20:41-44
+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32
+ 12:36 Ислер 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
• 12:38 Мат. 23:1-36, Лк. 20:45-47
+ 12:39 Лк. 11:43
• 12:41 Лк. 21:1-4
+ 12:41 Мат. 27:6
+ 12:44 2Кор. 8:1-3, 2Кор. 8:12
• 13:1 Мат. 24:1-14, Лк. 21:5-19
+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 1 Яхъя 3:7, Колосшылар 2:8, 2 Салоникшилер 2:3

+ 13:8 Ашы. 6:4, Ислер 11:28, Ашы. 6:8, Ашы. 6:12

+ 13:9 Ислер 17:6, Ислер 18:12, Ислер 24:1, Ислер 25:6

+ 13:10 Мат. 28:19, Рим. 10:18, Колосшылар 1:6

+ 13:11 Ислер 4:8

+ 13:12 Мат. 10:35-36

+ 13:13 Мат. 10:22, Яхья 15:18, Якуп 5:11, Ашы. 2:10

• 13:14 Мат. 24:15-28, Лк. 21:20-24
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Ашы. 16:18
+ 13:20 Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 2 Салоникшилер 2:9, Ашы. 13:13, Ашы. 16:14

+ 13:23 Яхья 13:19, Яхья 14:29
• 13:24 Мат. 24:29-31, Лк. 21:25-28
+ 13:25 Ислер 2:20, Ашы. 6:13
+ 13:26 Мат. 16:27
+ 13:27 Мат. 13:41
• 13:28 Мат. 24:32-35, Лк. 21:29-33
+ 13:30 Мк. 9:1
+ 13:31 2 Петер 3:10

• 13:32 Мат. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Эфесшилер 6:18, 1 Салоникшилер 5:6, Мат. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мат. 25:13, 2 Петер 3:10, 1 Салоникшилер 5:2

+ 13:36 Мат. 25:1-13
• 14:1 Мат. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Яхья 11:45-53
+ 14:1 Яхья 11:53
• 14:3 Мат. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Яхья 12:1-8
+ 14:3 Мат. 21:17, Яхья 11:1, Яхья 11:18,
+ 14:7 Мк. 2:20, Яхья 7:33
+ 14:8 Яхья 19:40
+ 14:9 Мат. 24:14
• 14:10 Мат. 26:14-16, Лк. 22:3-6
+ 14:10 Яхья 13:2, Ислер 1:16

• 14:12 Мат. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Яхья 13:21-30

+ 14:12 1Кор. 5:7
+ 14:18 Яхья 13:18
+ 14:21 Мат. 18:7

• 14:22 Мат. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1Кор. 11:23-25

+ 14:22 Яхья 6:51, 1Кор. 10:16

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мат. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Яхья 13:36-38

+ 14:27 Яхья 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
• 14:32 Мат. 26:36-46, Лк. 22:39-46
+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 14:34 Яхья 12:27
+ 14:35 Ювытлар 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Яхья 18:11, Яхья 5:30, Яхья 6:38

+ 14:38 Мат. 6:13, 1 Петер 4:7

+ 14:41 Яхья 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мат. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Яхья 18:3-12

+ 14:43 Ислер 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Яхья 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Яхья 16:32

• 14:53 Мат. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Яхья 18:13-14, Яхья 18:19-24

+ 14:58 2Кор. 5:1, Мк. 15:29, Яхья 2:19
+ 14:60 Мк. 15:4-5
+ 14:62 Мат. 16:27, Мат. 24:30, Ювытлар 1:13
+ 14:63 Ислер 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7, Яхья 10:36,
+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мат. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Яхья 18:15-18, Яхья 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Яхья 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ислер 3:13, Ислер 4:27, 1 Тимотей 6:13

+ 15:2 Мат. 2:2

+ 15:4 Мк. 14:60-61

• 15:6 Мат. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Яхья 18:39

+ 15:10 Яхья 12:19, Ислер 5:17
+ 15:11 Ислер 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41, Ювытлар 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
• 15:16 Мат. 27:27-31, Яхья 19:2-3
+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мат. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Яхья 19:17-27

+ 15:21 Рим. 16:13
+ 15:29 Мк. 14:58, Яхья 2:19
+ 15:31 Яхья 10:18
+ 15:32 Яхья 1:49, Яхья 12:13, Яхья 20:29

• 15:33 Мат. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Яхья 19:28-30

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мат. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Яхья 19:38-42

• 16:1 Мат. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Яхья 20:1-10
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мат. 28:9-10, Мат. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Яхья 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Ислер 1:8, Колосшылар 1:23

+ 16:16 Ислер 16:31, Рим. 10:9, 1 Петер 3:21, Яхья 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Ислер 5:16, Ислер 8:7, Ислер 16:18, Ислер 19:12, Ислер 2:4, Ислер 10:46, 1Кор. 12:10, 1Кор. 14:2

+ 16:18 Лк. 10:19, Ислер 28:3-5, Ислер 9:12, Ислер 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Ислер 1:9, 1 Тимотей 3:16, Ислер 7:55-56, 1 Петер 3:22, Рим. 8:34, Эфесшилер 1:20, Колосшылар 3:1, Ювытлар 1:3, Ювытлар 8:1, Ювытлар 12:2, Ашы. 3:21

+ 16:20 Ислер 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=NOG

Соьзлик

Соьзлик

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Й

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. ОЬ

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Х

22. Ш

23. Э

24. Ю

25. Я

Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.

Абил

– Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).

Адам

– Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).

Акша авыстырувшылар

– Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.

Алла патшалыгы

– Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 4:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.

Алла соьзи

– 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.

Алла Улы

– Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.

Алла уьйи

– бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.

Амин

– ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.

Арамей тил

– бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).

Асия

– (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).

Ассылык

– Алла акында яман соьз айтув.

Ата, Атам

– арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).

Ашыткысыз оьтпек байрамы

– кара: «Пасха байрамы».

Аьдем Улы

– арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13 ).

Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат

– 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27 ) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.

Аьжейип нышан

– Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.

Баалзабул

– шайтан.

Баска миллетлилер

– ювыт болмаганлар.

Бу дуныядынъ басшысы

– шайтан, ибилис.

Бут

– идол, оьтирик алладынъ сынтасы.

Греклер

– Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.

Даут улы

– Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.

Динар

– урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленер эди.

Дин аьлими

– Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.

Дин куллыкшысы

– Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.

Еврейше

– ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.

Забур

– Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.

Зилот

– Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.

Ибилис

– шайтан (сатана).

Ибрагим

– Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).

Ирод

– Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).

Иродтынъ аьдемлери

– Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.

Исхак

– Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).

Йин

– коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.

Канай

– кара: Зилот.

Каш

– шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.

Кесар

– Урым императордынъ титулы.

Кие

– Алладынъ куллыгына багысланган.

Кие Китап

– кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие Рух

– арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие Шатыр

– Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).

Кие Язувлар

– 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.

Куьна

– Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левит

– Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.

Майлав

– бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.

Масих

– еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.

Межлис

– грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.

Нух

– Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).

Онъ ягында турув

– бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув

– Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).

Осанна

– арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

Оьтпек сындырув

– иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.

Парисейлер

– бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.

Пасха байрамы

– бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Понтий Пилат

– эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.

Раббий

– грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».

Рух

– кара: Кие Рух.

Садукейлер

– бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.

Самарияшылар

– ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.

Самсон

– бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).

Саьат

– бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.

Синагог

– ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.

Сион

– Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.

Сокта

– бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.

Сувда шомылдырылып тазаланув

– грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

Суьлеймен

– Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).

Таварых

– терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.

Таурат

– 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Таурат аьлими, Таурат устазы

– кара: Дин аьлими.

Тевбе

– арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.

Тетрарх

– кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.

Урым аьдеми

– Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.

Устаз

– дин акыйкатларын окытувшы.

Хаджар

– Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун

– Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).

Шаатлык шатыры

– Кара: Кие шатыр.

Шабат куьни

– юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

Элши

– грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).

Эрегожа киюв эм куьл себуьв

– ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Эски Антласув

– 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.

Ювыт

– жуьйт, юдей, еврей.

Юбантувшы

– грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.

Юдея

– 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.

Ямагат

– 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.

Янъы Антласув

– 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.

Ясакшы

– Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.

Таблица Соответствия Имен Собственных

Таблица Соответствия Имен Собственных

1. Байыр Атлардынъ Келисуьв Кеплерининъ Таблицасы

2. Иса Масих Заманындагы Палестина

3. Иса Масих Заманындагы Ерусалим Каласы

4. Иса Масих Заманындагы Ерусалимде Болган Алла Уьйининъ Планы

5. Иса Масихтинъ Заманындагы Урым Патшалыгы

6. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Биринши

7. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Экинши

8. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Уышинши

9. Элши Паулдынъ Урымга

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга

Элши Паулдынъ Урымга

Table of Contents

Инжил: Марк

Янъы Антласув

- Кирис Соьз

- Марк

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Соьзлик

Абил
Адам
Акша авыстырувшылар
Алла патшалыгы
Алла соьзи
Алла Улы
Алла уьйи
Амин
Арамей тил
Асия
Ассылык
Ата, Атам
Ашыткысыз оьтпек байрамы
Аьдем Улы
Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат
Аьжейип нышан
Баалзабул
Баска миллетлилер
Бу дуныядынъ басшысы
Бут
Греклер
Даут улы
Динар
Дин аьлими
Дин куллыкшысы
Еврейше
Забур
Зилот
Ибилис
Ибрагим
Ирод
Иродтынъ аьдемлери
Исхак
Йин
Канай
Каш
Кесар
Кие
Кие Китап
Кие Рух
Кие Шатыр
Кие Язувлар
Куьна
Левит
Майлав
Масих
Межлис
Нух
Онъ ягында турув
Ораза тутув
Осанна
Оьтпек сындырув
Парисейлер
Пасха байрамы
Понтий Пилат
Раббий
Рух
Садукейлер
Самарияшылар
Самсон
Саьат
Синагог
Сион
Сокта
Сувда шомылдырылып тазаланув
Суьлеймен
Таварых
Таурат
Таурат аьлими, Таурат устазы
Тевбе
Тетрарх
Урым аьдеми
Устаз
Хаджар
Харун
Шаатлык шатыры
Шабат куьни
Элши
Эрегожа киюв эм куьл себуьв
Эски Антласув
Ювыт
Юбантувшы
Юдея
Ямагат
Янъы Антласув
Ясакшы

Таблица Соответствия Имен Собственных

- Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

- Иса Масих заманындагы Палестина

- Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

- Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

- Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

- Элши Паулдынъ Урымга